Irunen, 2017ko arrazoiaren 29an, asteazkena… San Andres bezpera, joan eta han zegoen ene maitea bera!

Egunkari maitea,

nire hileroko kolaborazioa egin dut gaur INFO7 IRRATIAn, eta hona hemen lotura:

http://info7.naiz.eus/eu/info_i7/20171129/ehtik-ez-da-ikusten-diasporan-egiten-den-lana-kultura-zabaltzen-eta-euskara-ikasten

AINARA MAYA
Ainara_maya
“EHTIK EZ DA IKUSTEN DIASPORAN EGITEN DEN LANA, KULTURA ZABALTZEN ETA EUSKARA IKASTEN”

Argentinan izan da Ainara Maya, han ospatzen den euskal astea aitzakia hartuta.

 

2017/11/29 08:22

Jende asko ezagutzeko aukera eman dio horrek, besteak beste, Javier Tisera olerkari eta kazetariarekin egon da eta harekin ikasi du ‘harrapatari’ euskal hitza. Izan ere, Mayak uste du euskal diasporan asko ikasten dela Euskal Herriaz, sarri diasporan egiten den lanaz ohartzen ez bagara ere. Azaroko lehen bi asteetan ibili da Uruguain eta Argentinan eta ez daki berriz itzuliko ote den, baina Euskal Herrira itzuli aurrez, bere Montebideoko haritza besarkatu du eta joan da adarrak airean erroak ene bihotzean dituela.

WhatsApp Image 2017-11-26 at 09.18.58

LATXO DROM!

Latxo drom! Herria bide onean joanen ahal da! Izpuran hala erraiten omen da “bidai on!” opa egiteko, erromintxelaz edo ijitoen euskalki zaharrean, eta hala erran zidan Azkarateko Mattinek, enara hau bigarren aldiz bihotzaren bulkadaz hegaldatzekotan zegoela azaroaren 3an.

Hegoalderantz joan naiz udaberri bila, Argentinako euskal astea aitzakia harturik, maitasunezko zubiak konpontzeko helburu ia bakarrarekin. Eta HARRAPATARI edo nahikoa ilegal sartu nintzen San Nicolaseko euzketxean. Jende aunitz ezagutu dut, tartean Javier Tisera olerkari eta kazetari “marginala”, eta hark erran dit harrapatari dela, bere aiton-amonek erabiltzen zuten hitza erabili du bere burua identifikatzeko alegia. Harrapatari eskual hitza ikasi zuen hark bere eskual aitona-amona erbesteratuengandik, gaur egun eskual herrietan entzun gabe nuen hitza, marginala errateko.

Eskual diasporan aunitz ikasten da Eskual Herriaz, eta hunkitu naiz San Nicolas hiriko plazan Argentinako eta Euskal Herriko bandera handi bana igo zituztenean GORA ETA GORA euskal ereserkiaz lagundurik.

Montebideoko itsasertzean eman zenidan hitza,/ zu ikustera etorri naiz handik hona/ itsasertze batetik bestera/ malko bat erori zait itsasora/ eta zuhaitzak soilik besarkatu ditut
zu gogoan…

Hitz horiek idatzi nituen Mikel Urdangarinen “Margolaria” diskoa gogo-bihotzean, ene maite galduaz oroitzean, eta ikasi dut era berean argentinarra berez solidarioa dela, dena bihotzez egiten baitu. Euskal herritarrek ez dute hori ikusten, diasporan egiten den lan handi hau, euskal kultura zabaltzea eta euskara ikastea alegia.
Bukatu da jada euskal jaia aurtengoz. Azaroaren lehen bi asteetan Uruguain eta Argentinan barna ibili naiz euskal giroan. Nire bihotza hots taupadaren hotzez kanpoko eguzki berotan, eta Euskal Herrira itzuli aitzin, ene Montebideoko haritza besarkatu dut eta joan da adarrak airean erroak ene bihotzean dituela.
Montebideon euskal aldaxka zaintzen duen Leonat Egiazabalekin egon naiz, eta San Nicolasen Bego Tiserari utzi nizkion bezala, hari ere HATSAREN POESIA liburu bi eman dizkiot. Ez dakit hirugarren aldiz joango ote naizen. Ez dakit ezer. Nik soilik maite dut ikaragarri, bihotzez. Nik soilik hitz magiko hauek idazten ditut.
Nik soilik San Nicolasen Mirarien Ama Birginari bisita egin eta desioa eskatu diot. Nik soilik nigan sinetsi behar dut eta fedea izan. Maitasuna zegoen tokian maitasuna dago, ene ustez. Hiru urteren ondoren Montebideorako bide bera egin dut, nigan indartsu taupaka sentitzen dut ene maitea, eta bihotzak harengana joateko esan dit.
IRAGANA ETA GEROAREN artean harrapatuta, GAUR nago, Benedettiren “yesterday y mañana” liburuko poema zenbait irakurri ditut. Gauzak konpontzera joan naiz Montebideora, hala nola gutarteko zubia.

Bukatu da aurtengoz hegoalderako bidaia, bukatu euskal astea, seguraski katalanen karietarat, aurtengoa inoiz baino politikoagoa eta sozialagoa izan den euskal astea bukatu da, baina euskal astearen mezuarekin gelditzen naiz: elkarturik ez bada, ez dugu zereginik. Beraz, batu gaitezen eta elkar maita! Gure Euskal Herria bide onean joanen ahal da! Latxo drom!

GORA GU TA GUTARTEKOA!

Advertisements
Uncategorized atalean publikatua | Iruzkin bat utzi

Irunen, 2017ko arrazoiaren 26an, igandea. Zubiak konpontzeko geronek hautsiak…

Egunkari maitea,

maitasunezko zubiak konpontzera joan nintzen Montebideorat, eta ene haritz maitea besarkatu nuen…

http://www.elinberri.eus/2017/11/25/agur-diasporako-jende-maitea/

arg2-225x300

AGUR DIASPORAKO JENDE MAITEA

2017-11-03

2017-11-16

BILBAO- MADRID- MONTEVIDEO-BUENOS AIRES- ESQUEL-BUENOS AIRES- SAN NICOLAS-BUENOS AIRES- MONTEBIDEO-MADRID- BILBAO

Montebideorat iritsi bezain fite, denda bateko errotuluan URROZ irakurri dut, eta oroitzen naiz lehen aldiz Montebideon egon nintzelarik ere argazki bat atera niola kartelari.
Bai Uruguain bai Argentinan izen eskualdunak ugari dira; ez da harritzekoa, beraz, izen eskualdunak ikustea. Diasporako eskualdunekin elkartu naiz euskal astean.

Montebideotik Argentinako Chubut eskualdera iritsi naiz, Esquel hirira, eta herrian LOS VASCOS izeneko kale-kantoi bat ikusi dut. 1966an etorri zen Argentinara izo Dolores, eta 1977an fundatu zuen frantziskotarren misiolarien komunitate txiki bat Esquelen. Patagoniako hiri hartan dago geroztik, eta lehen aldiz joan zelarik, hirian LOS VASCOS izeneko lokal hura bera ikusi zuen. Berehala joan zen hara ea eskualdunik bazen edo bazekiten zerbait eskualdunei buruz, baina bertakoek ez zekiten zer zen “vascos” izena ere. Oraindik han segitzen du LOS VASCOS kale kantoiak. Hamarkadak daramatza izo Doloresek Argentinan eta bere Amaiurko eskuaran ez du nehoiz hitz egin; ahantzi ere egin du bere txikitako eta gaztetako eskuara, baina ongi ulertzen du eskuaraz mintzo banaiz.

Maputxeen lurraldean pilmaiken (enara) hau ibili da udaberrian ahotsa galdurik, iparra galdurik, norabide berriak deskubritzeko itxaropenarekin. Izo Doloresekin egon naiz egun gutxi batzuk bere etxean, eta huntaz eta hartaz mintzatu gara, familiaz batez ere, eta bihotzez mintzo ere. Bere bizitzaz hitz egin dit, nola eta zergatik erabaki zuen moja sartzea, eta hark zera bota dit: aisago da maite den Jainkoarekin espostea, maite den gizONarekin baino.

Izo Dolores aita zenaren arreba bat da, eta 1966tik bizi da Argentinan Frantziskotar misiolari gisa laguntzen eta erizain lanak egiten. 22 urte zituela, 1954an, erabaki zuen Amaiur sorterria eta familia utzi eta Iruñera joatea komentura. Iruñetik Guadalajarako Trillo herrira joan zen, eta han zela ama zena hil zen minbiziaz Iruñean 1964an, baina ezin izan zuen hiletara ere joan. Trillotik Iruñera joan zen ariketa espiritualak egitera, eta han esan zioten Argentinara joan behar zuela.

http://www.euskalkultura.com/espanol/noticias/lista-de-los-mas-de-1200-misioneros-y-misioneras-navarras-repartidos-por-todo-el-mundo … Maya Dendarieta, María Dolores Maya (Baztán) 15-01-32 Argentina

Patagoniako nere euskal txokotik SAN NICOLAS DE LOS ARROYOS hirirantz abiatu naiz, Bairestik igaroz. Hantxe Begoña Tiserak itxaroten ninduen pozik aireportuan, eta merezi nuen gisan harrera egin dit, idazle eta poetisa gisa baino lagun on gisa alegia.

HARRAPATARI edo nahikoa ilegal, San Nicolaseko euzketxean jende aunitz topatu dut, eta iritsi eta berehala han afaldu dut euskal etxeko kideekin. Javier Tisera olerkari eta kazetari “marginala” ezagutu dut, eta hark erran dit harrapatari dela, bere aiton-amonek erabiltzen zuten hitza erabili du bere burua identifikatzeko alegia. Bere poesia irakurri dut, eta nahikoa soziala eta lokala da, eta horregatik oso interesgarria San Nikolaseko herria ezagutzeko.

Mikel Ezkerro argentinar eskualdun historialari ospetsua ezagutu dut, eta harekin hitz aspertu bat edo bi izan dut. Casto Cantero Buenos Airesko Laurak Bat euskal etxeko kideari buruz hitz egin dit, eta 1930-1960 artean Irungo San Martzial jaiak antolatu zituela ere erran zidan. Mikel Ezkerro argentinarra Bilbon jaioa da baina 1939-1950 artean Argentinaratua. Geroztik, langile dabil euskal kultura eta historia diasporan zabaltzen.

DENOK BATERA ELKARTASUN-PAELLA GENERAL ROJO HERRIAN.

San Nikolaseko euskal etxea soziala da, kulturala baino gehiago. San Nikolaseko umeek jateko duina izan dezaten lan egiten dute, eta hilero janaria prestatzen dute haien sabelak betetzeko. Lan zinez ederra, eta Argentinako euskal astearen barnean ekitaldi polita eta hunkigarria izan zen, haurrek errepikatu nahi zutena alegia.

Euskal aste nazionalean gaztelania entzuten da batez ere, baita Argentinako euskalkia ere, baina eskuaraz ere bai, eta aukera on bat da diasporako eskualdunek eskuaraz mintzatzeko. Euskal aste honetara Begoña Tiserak San Nicolaseko euskara-irakasleak gonbidatu ninduen, eta etortzea erabaki nuen euskal astearen barnean antolatu zuen Mintzodromoan laguntzeko. Diasporako hainbat euskal etxeetako euskara-ikasleek nahiz Euskal Herritik joandako eskualdunok parte hartu dugu bertan eta ederra izan da zinez guztiok elkarbanatutako eskuara.

Euskal etxeetako abesbatzen gau-beila ere izan zen San Nikolaseko antzoki ederrean, eta Michel Etcheverry, Mikel Urdangarin, Xabaltx musikarien laguntzarekin. Itsasoan euria egiten duen bezala, itsasertzean hitzeman zidan hark ere eta hartaz oroituz, Montebideon zoriontsu ni gabe, kopla bat edo bi bihotzetik kantatzen diot, berandu bada ere. Herritik urrun nago, emakume libre baten moduan, ene bihotza libre ez bada ere, harena baita. Bat loturik deino ez gara libre izanen, eta nire aukera bakarra hura berriz ere maitatzea da. Le prefiero compartido que… kantuak dioen bezala. Ez dakit.
Visca Catalunya lliure! aldarrikatu zuen Mikel Urdangarinek kontzertuan, eta Rocka libre egiteko erran ere Xabaltxek bere erritmoan, baina nora zoaz, ene maite?

San Nikolaseko euskal etxea soziala da, kulturala baino gehiago, eta euskal etxeko kide bakoitzak bihotzez emandakoarekin egin dute aurtengo euskal aste argentinarra. Eskertzen diet egin didaten harrera bihotzekoa.
Izan ere, elkarrekin egin behar dugu mundu hau hobeagoa, poetikoagoa. ELKARREKIN/ TOGETHER film dokumentala aurkeztu zuen Angel Oiarbidek San Nikolasen, eta otro mundo fue posible, otro mundo sera posible lelopean batzeko aldarria egin zuen, bertzenaz jai dugula. Gure esku dago herri-ekimenaren izenean Angel Oiarbidek aurkeztu zuen dokumentala. Elkarrekin mundua aldatzeko gai gara!

2016an hasi zuten espedizioa Estatu Batuetan, Mainen, Plasentia irlan, Albaolakoek. Gure esku dagoren lankidetzarekin Albaolakoek sortutako dokumental arkeologikoa izan da, eta gustukoa izan dut. Hurrengo ortziralean azaroaren 17an Montebideon aurkeztuko du dokumental bera Angel Oiarbidek Universidad de la Republicaren Humanidades fakultatean.
Euskal Herriko populazioaren %70 baino gehiagok ez du diasporaren berri Deustuko unibertsitatearen ikerketa baten arabera. Eta diaspora, aldiz, guri begira dago urteetan. Maribe Tiseraren arabera, euskal etxeko euskara-irakaslea bera eta nire mintzalaguna, argentinarren ospe txarraz landa, funtsean eta benetan argentinarraren izaera solidarioa aldarrikatzen du hunkiturik; izan ere, argentinarrak bihotz osoz egiten ditu gauzak, eta tristurarekin begiratzen du Euskal Herrian dirua edukita zein gutxi begiratzen den diasporara. Diaspora guri begira beti, eta bitartean Euskal Herrian denok elkarren kontra.
2015ean Boisen autoritate euskaldun aunitz egon zen bilkura garrantzitsu batean, eta hortik sortu zen dokumentala bultzatzeko ideia; izan ere, JUNTOS O NO HAY NADA QUE HACER esan zuten eta badela garaia batzeko dokumental horren balioez ohartu ziren. Hainbeste kanpora begiratu gabe, Eskoziara edo Kataluniara, gure barnera begiratu behar dugu eta indarrak bildu. Bertan zen EH BILDUko Jasone Agirre, baina ez alderdiaren izenean, baizik eta kanpo-harremanetarako diasporaren arduradun gisa. Ez zen lehendakaririk agertu, soilik Eusko Jaurlaritzako ordezkari bat. Aspaldian ez dela lehendakari bat joaten euskal astera, eta horretaz kexu zen Begoña Tisera, baina garaiak aldatzen dira.
2014 urtean giza-katea egin zen Durango eta Iruñea lotzeko, eta bitartean gu elkarren kontra. Diaspora, berriz, elkarturik gure esku dago ekimena sustengatzen.
Dokumentalarekin batera, gure esku dagok beste mundu-eredu bat aurkeztu nahi du, orain hain modan dagoen win-win edo irabazi-irabazi harreman-motak bultzatuz. Eredu horren paraleloan urteetan eta mendeetan gailendu den eta gailentzen den irabazi-galdu eredua, konkistaren eta zapalkuntzaren ereduaren kontra.
Euskara orain arte iritsi baldin bada, garai desberdinetara aldatzeko gaitasuna izan duelako izan da. Helburu bera bisualizatu behar da, eta helburu hori handia izan dadila, utopiatik hurbil. Hartara Montebideoko Galeanok erran zuen bezala ibiltzen segitzeko motiboa izanen dugu egunero, eta BATZEN gaituzten gauzak bilatu behar ditugu beti.
Harritzekoa izan zen dokumentalaren aurkezpenean instituzioetako ordezkaririk ez egotea ia, garai batean lehendakaria joaten baitzen beti Argentinako euskal astera, baina garaiak aldatzen dira, dena aldatzen da, norbera izan ezik. Horregatik, erakundeen pare, formakuntza jarri behar dugu. Zer egin dezakegu batu gaitezen?
Jasone Agirre han zen, baina ez preseski Ehbildu-ren ordezkari gisa, baina diasporaren arduradun gisa baizik. Berak ere zioen diaspora ez dela ezagutzen Euskal Herrian, eta “diasporaren eguna” proposatu zela orain dela urte batzuk, 2006an edo. Ordezkari katalan batzuk ere egon ziren, eta eskualdunen inbidia dutela diasporari begiratuz gero. Izan ere, euskal diaspora lan handia egiten ari da urte hauetan guztietan. Euskaldunek ez dute zer inbidiatu katalanei.
Dokumentalaren ondoren, herriko plazan Donostiako danborrada egon zen, eta gero antzokiraino joan ginen kalejiran. Han, euskal dantzen jaialdia zegoen, eta Argentinako euskal etxe bakoitzak euskal dantza bat aurkeztu zuen. Oso ederra izan zen!
Eta bururatu zitzaidan dantzatzen duen herri batek nolatan ez duen euskal balet nazional bat. Zergatik ez?

San Nicolas hiriko plazan Argentinako eta Euskal Herriko bandera handi bana igo zituzten, eta bakoitzaren ereserkiak entzutean, GORA ETA GORA euskal ereserkiarekin hunkitu nintzen, Euskal Herritik kanpo ikurrin handi bat plazaren erdian goratuta ikusirik, eta a ze polemika sortu zen Donostiako Gipuzkoa plazan ikurrina handi bat eskegi zelarik.

Montebideoko itsasertzean eman zenidan hitza,
zu ikustera etorri naiz handik hona
itsasertze batetik bestera
malko bat erori zait itsasora
eta zuhaitzak soilik besarkatu ditut
zu gogoan…

Hitz horiek idatzi nituen Mikel Urdangarinen “Margolaria” diskoa gogo-bihotzean, ene maite galduaz oroitzean.
Igande eguerdian meza egon zen erretako elizaren kanpoaldean, eta omenaldia egin zitzaien 1936-37an hildako apaiz euskaldunei.
Argentinarra berez solidarioa da, eta dena bihotzez egiten du. Euskal herritarrek ez dute hori ikusten, diasporan egiten den lan handi hau, euskal kultura zabaltzea eta euskara ikastea alegia, eta horrek tristetzen du Bego Tisera euskara-irakaslea.
Mezaren ondoren, plazan dagoen Gernikako arbolaren aldamenean, landaretxo batzuk landatu ziren eta Gernikako Arbola kantua abestu. Ondoren, euskal dantzari guztiak batera dantzan ikusteko aukera izan genuen San Nicolas erdian.

Entre asadito y empanada
ensaimada y frutilla,
euskal jaia!
Entre kaixo! Eta aupa!
Irrintzi eta dantza
euskal jaia!
Entre casas pintorescas vascas nos cobijamos
en la casa vasca de San Nicolas
en la semana vasca entre edificios mudos
y catedral quemada.
Euskaldunberri, euskaldun peto
eta baskoen artean
mintzodromoa eta erromeria!

Bukatu da jada euskal jaia aurtengoz.

Iragan asteburua euskal giroan murgildu naiz Argentinan, eta ondoren Montebideon egon naiz. Han ez dut inor itxaroten, baina bere bila joan naiz, nahiz eta ez nauen erantzun. Nire bihotza hots taupadaren hotzez hotz kanpoko eguzki berotan. Euskal Herrira itzuli aitzin, ene Montebideoko haritza besarkatu dut eta joan da adarrak airean erroak ene bihotzean dituela.
Bigarren aldiz egon naiz Bairesko Retiro autobus geltokian. Lehen aldian negarrez urrundu nintzen maitearengandik, ez bainuen fisikoki beragandik aldendu nahi. Berarekin bizi nahi nuen hasi berri genuen maitasunezko bikote-harremana. Nere bizitzako bikote bakarra. Montebideon euskal aldaxka zaintzen duen Leonat Egiazabalekin egon naiz eta San Nicolasen utzi nituen bezala, hari ere Hatsaren Poesia liburu bi eman dizkiot.
Ez dakit hirugarren aldiz etorriko ote naizen hona Euskal Herritik. Ez dakit ezer. Nik soilik maite dut ikaragarri, bihotzez. Nik soilik hitz magiko hauek idazten ditut.
Nik soilik San Nicolasen Mirarien Ama Birginari bisita eta desioa eskatu diot. Nik soilik nigan sinetsi behar dut eta fedea izan. Maitasuna zegoen tokian maitasuna dago ene ustez. Hiru urteren ondoren Montebideorako bide bera egin dut, nigan indartsu taupaka sentitzen du ene maiteak, eta bihotzak harengana joateko esaten dit.
IRAGANA ETA GEROAREN artean harrapatuta, GAUR Benedettiren “yesterday y mañana” liburuko poema zenbait irakurri ditut:

DENBORA GUZTIA UZTEN DIZUT,
zurekin uzten ene bihotza Montebideon,
egin ezazu behar duzuna, errespetatzen dizut,
DENBORA GUZTIA.
ITXAROTEN ARI NAIZ.
AGIAN INORK EZ NAU ITXAROTEN,
INORK EZ DITU ENE MEZUAK JASOTZEN.
BEHARBADA NORBAITEK EZIN DU LO EGIN,
ETA BIDAI-KAIERA HONETAN LEHERTZEN DEN OLERKI HAU
AIRERA DOA ZUGANA.
AGIAN, HARTUKO DUZU.
AGIAN, NORK DAKI!

Gauzak konpontzera joan naiz Montebideora, hala nola gutarteko zubia.

Bukatu da aurtengoz hegoalderako bidaia, bukatu euskal astea, seguraski katalanen karietarat, aurtengoa inoiz baino politikoagoa eta sozialagoa izan den euskal astea bukatu da, baina euskal astearen mezuarekin gelditzen naiz: elkarturik ez bada, ez dugu zereginik. Beraz, batu gaitezen eta elkar maita!

ENARAK EZ DU BEHIN EGINDAKO KABIRIK INOIZ ALDATZEN, baina banoa hegan, hegan ez bada ez noa
enara bainaiz
hegoalderantz udaberriaren eta epel bila doan enara airosa
behin egin baitzuen kabia
eta kabi horretara nahi du berriz.
Baina ez dakit.
Banoa hegan
ilargi bete lagun
lagun bete ilargi
aita zena ondoan
duela urtebete hil zen lagun bat keinuka
hilargitik
irribarrez
eta aitzina segitzeko kuraia eman nahian
mundu berrian arnas berritu eta lasaitu.
Negarrez ari naiz idazten hitz magiko hauek
negarrez itzuli nintzen
duela hiru urte zoriontsu eta maitemindurik Euskal Herrira
negarrez itzuliko naiz bihar
Montebideotik triste eta maiteminez
lagun zaituztet lagunok, familia,
duela 15 urte juxtu joan zitzaidan aita.
Aita zenaren hutsuneak eragotzi dit bikote-harreman iraunkor bat izaten.
Izan ere, aita baten maitasun inkondizionala
ezin da bete bikotekide kondizional batekin.
Hori izan da ene akatsa:
aitaren hutsuneak
bikote batekin betetzea.
Aitak baldintzarik gabe maite ninduen;
bikoteak, baldintzekin.
Hala ere, orain ere,
lagun ditut nerekin
maite galduarekiko oroitzapen ederrak
aitzinarazten nautenak.
Lagun dut Gofi tabernarien gidaria
eta lagun dut bidaia honetan
aita.

Uncategorized atalean publikatua | Iruzkin bat utzi

Irunen, 2017ko arrazoiaren (arazoaren, azaroaren) 25ean, larunbatean ene anaia gazteenaren 39. urtebetetze bezperan

Egunkari maitea,

gaur interneten baikor izan nahi duen iritzi-artikulu ezkor eta ilun bat irakurri dut, baina ohartu naiz oraingoan gizONak duela arrazoi azaro hotz eta goibel honetan.

Baina dena ez duk arrazoi, Leo, eta nik bihotzez sentitzen dut nire eskualtasuna bederen bizi-bizi dagoela, eta nigan ernalduko dela bizi berria maitasunetik. Eskual Herriari buruz ezin egin daiteke horlako diagnosi iluna; izan ere, ilunaren ondoan argi aunitz baitaude.

Hik erran bezala, garaia duk baiaz jokatzeko eta oraindik eskura dugunari  (ez dugu berreskuratu beharrik) eusteko, maitasunez eta samurtasunez, irribarrearen iraultzaz, errukitsu geure buruekin eta geure buruak zainduz, elkar maitatuz.

cropped-logo2-1-2

http://www.gureberriak.com/2017/11/15/ezari-emana-ezak-eraman/

Leonat Egiazabal – Ezari emana, ezak eraman

Agendaren arabera, egun hauetan Catalunya dugu sujeta, eta, bistan dena, agenda ezin saihestu… Herriak klase politikoarekin batera ezarria denez, onetsiko dugu, baina, jeloskeriaz ikusirik ere, ez dugu Kataluniako hiritartasuna eskatuko, gu gurera: Eskuararen Herrian zer?
Politika mailan, jokaera egonikoa, eutanasikoa nerrake, eta lehen harritzekoa bazen, gaur, testuingurua ikusirik, ezaxolakeria historikoa dirudi.

Zer bilakatu da abertzaletasuna askatasuna hiztegi-ordezkatze bidean galdua? Zer leku dauka eskuarak helburu politikoetan edo, bederen, diskurtsoetan? Eskuararen ildotik eraikitako nazioa, Eskuararen Herria, erlatibizatzen hasia den ideia dugu; haboro ere, gaur nazio kontzeptua bera balizko hiritartasun baten atomo inorganiko anitzetan da urtzen. Egun, askatasuna eta eskuara uztartzerik ez; hiztegi politikotik kanpo utziak, hitz magikoen funtziora gelditu dira baztertuak. Abertzaletasuna izan dugu modernitatean, eta postmodernitateak postabertzaletasuna digu oparitu. Abertzaletasuna, nazio mailako mende beteko eraikitze prozesu latz eta luzea, harriz harri deseraikitzen ari da, menperatzailearen ideologia ongi barnaturik. Herri gisa suizidiorako mezuak ugarituz, txikiak, txikituak, guti, gutituak garela, mea culpa anitz, autogorrotoa gehiegi, itxiak izan garela, arrazistak, zuriak, eta abar. Hauek guztiek osatzen dute, dogma bilakaturik, gure aurreiritzi berriek eginiko kaiola berritua.

Eskuarak zer leku dauka egun bere munduko xoko bakarrean? Xokoratuena. Politika egiterakoan: lekuko historikoarena menturaz, liturgikoa segurki. Eskualtasuna –eskuarak emaiten diguna– segurtatua bagenu bezala jokatzen da, eta honetan datza tronpatze historikoa, funtsean politikoki eskualdunak ez baikara deus. Zergatik, ba? Eskualtasuna, izaitetik ukaiterat beheititua izan baita. Eskualdunen espainoltze eta frantseste prozesua bukaturik, gaur bitxi agertzen da eskuara nortasun emaile, eta gero eta gehiago, ukaiteko trebezia. Trebezia baizik izanki, ezinbertzez oro erdaldunduak, eta menperatzaileen arabera eskolak moldatuak, egun berez eskualdunik ez da, baizik eta eskuara dakienik, ahal bezala gainera. Ezari emana dugu eskualtasuna, eta ezak eraman.

Hala gauzak, eskualdunak ez gara subjektu politiko, funtsean ez baikara. Ez-gizakiak gara, eta gehiago ere: guhaurek ez dugu askorik sinesten zerbait ote garen.
Frantz Fanonek, gutarik askok ez bezala, bazekien ongi beltza zela, eta, arrazakeriaz mintzo zelarik, izaite eta ez izaite zonaldeak ezagutarazi zituen: bai Martinikan, bai gurean ez bera dugula.
Erdal munduan, eskualtasuna, haren egoera eta izaera bera adieraztea ezkertiarrenen artean ere zaila da arrunt. Ez gaituzte ikusten, eta ikustera entseatzean ere, paternalismoz bista dena, ez gaituzte serioski hartzen. Eta, honetaz okerrena, ezarririko mugetan egokituak, ez dugu serioak izaiteko helbururik! Fanonek, alta, bazuen abantaila bat: fisikoki zen beltza, gu ez bezala; gu kameleoiak gara, eta ederki ikasia dugu behar delarik desagertzen, guhauren burua ukatzen. Naturaltasunez, kasik era zibernetiko batez deseskualduntzen gara, egun oroz eta gizaldiz gizaldi.
Kameleoitasun honek ez du lekurik uzten politika mailan eskualdun agertzeko. Autoukazioan bizi behar, burua ez diezaguten motz ez dezagun gora; badaezpada, apal-apalik!
Abertzale mundu ttipian, beraz, eskual kontzientzia eskasa eta boterearen ukazioaren aldeko diskurtsoa gainetik, baldintza txarrak ditugu eskuararen herria garatzeko. Hortaz, azken mendean berririk ez Eskual Herrietan, eraikitze eta deseraikitzeaz bertze; eskualdunak ez du atxeman bere nortasuna afera politikoen artean serioski ezartzen, eta etxeko afera bezala dirau.

Betiko diagnostiko negargarria eginik, orain zer? Abertzaletasuna eskuararen zutarri sendoekin birsortu beharra dago. Bahitu diguten historia berreskuratuz, historiaren mirailean zer garen eta zer bilakatu gaituzten argi ikusiz; egun gizaki bezala jokatzeko botereak emaniko ez-lekuetatik ateraz. Gauden etnozidio garaian, izan liteke azken borroka, edo lehena, gizatasuna berreskuratzekoa. Testuinguru historikoa ozen mintzo da, bai Madril aldetik bai Katalunia aldetik; baiaz jokatzeko tenorea dugu. A! Gu ez gara Catalunya; izatekotan, Eskual Herria gara…

Leonat Egiazabal (Uruguai)

 

 

Uncategorized atalean publikatua | Iruzkin bat utzi

Irunen, 2017ko arrazoiaren 22a, asteazkena. Antxetaren hegalpean babestu da enara hau…

Egunkari maitea,

azaroa edo arrazoiaren hilabetean gaude, eta utikan bihotza eta sentimenduak? ba ni bihotzaren bulkadaz joan naiz bigarren aldiz Montebideorat… zerbait egiteko modurik onena egiten hastea denez, zubiak konpontzeko asmo onez eta hutsez.

AZAROA, ARRAROA, ARRAZOIA

Aritu eta aritu

eta eme izateari utzi ia

arrak omen du beti arrazoia

eta emea beti senari tiraka

bihotzaren bulkadaz

hiru urteren ondoren

zugana noa

nahiz eta arrazoi ez izan

zio bakar bihotz. 

Gaur arratsaldean lanaldiaren ondoren Hendaiako Antxeta irratian izan naiz aurtengo Argentinako euskal asteko nire kronika kontatzeko. Heldu den asteazkenean, azaroaren 29an entzungai izanen duzue:

WhatsApp Image 2017-09-16 at 15.27.12

AÑARAREN BIGARREN BIDEA

(EZ DAKIT HIRUGARRENIK EGONEN DEN)

2017-11-03
2017-11-16
BILBAO- MADRID- MONTEVIDEO-BUENOS AIRES- ESQUEL-BUENOS AIRES- SAN NICOLAS-BUENOS AIRES- MONTEBIDEO-MADRID- BILBAO

AGUR DIASPORAKO JENDE MAITEA

Montebideorat iritsi bezain fite, denda bateko errotuluan URROZ irakurri dut, eta oroitzen naiz lehen aldiz Montebideon egon nintzelarik ere argazki bat atera niola kartelari.
Bai Uruguain bai Argentinan izen eskualdunak ugari dira; ez da harritzekoa, beraz, izen eskualdunak ikustea. Diasporako eskualdunekin elkartu naiz euskal astean.
Montebideotik Argentinako Chubut eskualdera iritsi naiz, Esquel hirira, eta herrian LOS VASCOS izeneko kale-kantoi bat ikusi dut. 1966an etorri zen Argentinara izo Dolores, eta 1977an fundatu zuen frantziskotarren misiolarien komunitate txiki bat Esquelen. Patagoniako hiri hartan dago geroztik, eta lehen aldiz joan zelarik, hirian LOS VASCOS izeneko lokal hura bera ikusi zuen. Berehala joan zen hara ea eskualdunik bazen edo bazekiten zerbait eskualdunei buruz, baina bertakoek ez zekiten zer zen “vascos” izena ere. Oraindik han segitzen du LOS VASCOS kale kantoiak. Hamarkadak daramatza izo Doloresek Argentinan eta bere Amaiurko eskuaran ez du nehoiz hitz egin; ahantzi ere egin du bere txikitako eta gaztetako eskuara, baina ongi ulertzen du eskuaraz mintzo banaiz.
Maputxeen lurraldean pilmaiken (enara) hau ibili da udaberrian ahotsa galdurik, iparra galdurik, norabide berriak deskubritzeko itxaropenarekin. Izo Doloresekin egon naiz egun gutxi batzuk bere etxean, eta huntaz eta hartaz mintzatu gara, familiaz batez ere, eta bihotzez mintzo ere. Bere bizitzaz hitz egin dit, nola eta zergatik erabaki zuen moja sartzea, eta hark zera bota dit: aisago da maite den Jainkoarekin espostea, maite den gizONarekin baino.
Izo Dolores aita zenaren arreba bat da, eta 1966tik bizi da Argentinan Frantziskotar misiolari gisa laguntzen eta erizain lanak egiten. 22 urte zituela, 1954an, erabaki zuen Amaiur sorterria eta familia utzi eta Iruñera joatea komentura. Iruñetik Guadalajarako Trillo herrira joan zen, eta han zela ama zena hil zen minbiziaz Iruñean 1964an, baina ezin izan zuen hiletara ere joan. Trillotik Iruñera joan zen ariketa espiritualak egitera, eta han esan zioten Argentinara joan behar zuela.
http://www.euskalkultura.com/espanol/noticias/lista-de-los-mas-de-1200-misioneros-y-misioneras-navarras-repartidos-por-todo-el-mundo … Maya Dendarieta, María Dolores Maya (Baztán) 15-01-32 Argentina

Patagoniako nere euskal txokotik SAN NICOLAS DE LOS ARROYOS hirirantz abiatu naiz, Bairestik igaroz. Hantxe Begoña Tiserak itxaroten ninduen pozik aireportuan, eta merezi nuen gisan harrera egin dit, idazle eta poetisa gisa baino lagun on gisa alegia.

HARRAPATARI edo nahikoa ilegal, San Nicolaseko euzketxean jende aunitz topatu dut, eta iritsi eta berehala han afaldu dut euskal etxeko kideekin. Javier Tisera olerkari eta kazetari “marginala” ezagutu dut, eta hark erran dit harrapatari dela, bere aiton-amonek erabiltzen zuten hitza erabili du bere burua identifikatzeko alegia. Bere poesia irakurri dut, eta nahikoa soziala eta lokala da, eta horregatik oso interesgarria San Nikolaseko herria ezagutzeko.

Mikel Ezkerro argentinar eskualdun historialari ospetsua ezagutu dut, eta harekin hitz aspertu bat edo bi izan dut. Casto Cantero Buenos Airesko Laurak Bat euskal etxeko kideari buruz hitz egin dit, eta 1930-1960 artean Irungo San Martzial jaiak antolatu zituela ere erran zidan. Mikel Ezkerro argentinarra Bilbon jaioa da baina 1939-1950 artean Argentinaratua. Geroztik, langile dabil euskal kultura eta historia diasporan zabaltzen.

DENOK BATERA ELKARTASUN-PAELLA GENERAL ROJO HERRIAN.
San Nikolaseko euskal etxea soziala da, kulturala baino gehiago. San Nikolaseko umeek jateko duina izan dezaten lan egiten dute, eta hilero janaria prestatzen dute haien sabelak betetzeko. Lan zinez ederra, eta Argentinako euskal astearen barnean ekitaldi polita eta hunkigarria izan zen, haurrek errepikatu nahi zutena alegia.

Euskal aste nazionalean gaztelania entzuten da batez ere, baita Argentinako euskalkia ere, baina eskuaraz ere bai, eta aukera on bat da diasporako eskualdunek eskuaraz mintzatzeko. Euskal aste honetara Begoña Tiserak San Nicolaseko euskara-irakasleak gonbidatu ninduen, eta etortzea erabaki nuen euskal astearen barnean antolatu zuen Mintzodromoan laguntzeko. Diasporako hainbat euskal etxeetako euskara-ikasleek nahiz Euskal Herritik joandako eskualdunok parte hartu dugu bertan eta ederra izan da zinez guztiok elkarbanatutako eskuara.

Euskal etxeetako abesbatzen gau-beila ere izan zen San Nikolaseko antzoki ederrean, eta Michel Etcheverry, Mikel Urdangarin, Xabaltx musikarien laguntzarekin. Itsasoan euria egiten duen bezala, itsasertzean hitzeman zidan hark ere eta hartaz oroituz, Montebideon zoriontsu ni gabe, kopla bat edo bi bihotzetik kantatzen diot, berandu bada ere. Herritik urrun nago, emakume libre baten moduan, ene bihotza libre ez bada ere, harena baita. Bat loturik deino ez gara libre izanen, eta nire aukera bakarra hura berriz ere maitatzea da. Le prefiero compartido que… kantuak dioen bezala. Ez dakit.
Visca Catalunya lliure! aldarrikatu zuen Mikel Urdangarinek kontzertuan, eta Rocka libre egiteko erran ere Xabaltxek bere erritmoan, baina nora zoaz, ene maite?

San Nikolaseko euskal etxea soziala da, kulturala baino gehiago, eta euskal etxeko kide bakoitzak bihotzez emandakoarekin egin dute aurtengo euskal aste argentinarra. Eskertzen diet egin didaten harrera bihotzekoa.
Izan ere, elkarrekin egin behar dugu mundu hau hobeagoa, poetikoagoa. ELKARREKIN/ TOGETHER film dokumentala aurkeztu zuen Angel Oiarbidek San Nikolasen, eta otro mundo fue posible, otro mundo sera posible lelopean batzeko aldarria egin zuen, bertzenaz jai dugula. Gure esku dago herri-ekimenaren izenean Angel Oiarbidek aurkeztu zuen dokumentala. Elkarrekin mundua aldatzeko gai gara!

2016an hasi zuten espedizioa Estatu Batuetan, Mainen, Plasentia irlan, Albaolakoek. Gure esku dagoren lankidetzarekin Albaolakoek sortutako dokumental arkeologikoa izan da, eta gustukoa izan dut. Hurrengo ortziralean azaroaren 17an Montebideon aurkeztuko du dokumental bera Angel Oiarbidek Universidad de la Republicaren Humanidades fakultatean.
Euskal Herriko populazioaren %70 baino gehiagok ez du diasporaren berri Deustuko unibertsitatearen ikerketa baten arabera. Eta diaspora, aldiz, guri begira dago urteetan. Maribe Tiseraren arabera, euskal etxeko euskara-irakaslea bera eta nire mintzalaguna, argentinarren ospe txarraz landa, funtsean eta benetan argentinarraren izaera solidarioa aldarrikatzen du hunkiturik; izan ere, argentinarrak bihotz osoz egiten ditu gauzak, eta tristurarekin begiratzen du Euskal Herrian dirua edukita zein gutxi begiratzen den diasporara. Diaspora guri begira beti, eta bitartean Euskal Herrian denok elkarren kontra.
2015ean Boisen autoritate euskaldun aunitz egon zen bilkura garrantzitsu batean, eta hortik sortu zen dokumentala bultzatzeko ideia; izan ere, JUNTOS O NO HAY NADA QUE HACER esan zuten eta badela garaia batzeko dokumental horren balioez ohartu ziren. Hainbeste kanpora begiratu gabe, Eskoziara edo Kataluniara, gure barnera begiratu behar dugu eta indarrak bildu. Bertan zen EH BILDUko Jasone Agirre, baina ez alderdiaren izenean, baizik eta kanpo-harremanetarako diasporaren arduradun gisa. Ez zen lehendakaririk agertu, soilik Eusko Jaurlaritzako ordezkari bat. Aspaldian ez dela lehendakari bat joaten euskal astera, eta horretaz kexu zen Begoña Tisera, baina garaiak aldatzen dira.
2014 urtean giza-katea egin zen Durango eta Iruñea lotzeko, eta bitartean gu elkarren kontra. Diaspora, berriz, elkarturik gure esku dago ekimena sustengatzen.
Dokumentalarekin batera, gure esku dagok beste mundu-eredu bat aurkeztu nahi du, orain hain modan dagoen win-win edo irabazi-irabazi harreman-motak bultzatuz. Eredu horren paraleloan urteetan eta mendeetan gailendu den eta gailentzen den irabazi-galdu eredua, konkistaren eta zapalkuntzaren ereduaren kontra.
Euskara orain arte iritsi baldin bada, garai desberdinetara aldatzeko gaitasuna izan duelako izan da. Helburu bera bisualizatu behar da, eta helburu hori handia izan dadila, utopiatik hurbil. Hartara Montebideoko Galeanok erran zuen bezala ibiltzen segitzeko motiboa izanen dugu egunero, eta BATZEN gaituzten gauzak bilatu behar ditugu beti.
Harritzekoa izan zen dokumentalaren aurkezpenean instituzioetako ordezkaririk ez egotea ia, garai batean lehendakaria joaten baitzen beti Argentinako euskal astera, baina garaiak aldatzen dira, dena aldatzen da, norbera izan ezik. Horregatik, erakundeen pare, formakuntza jarri behar dugu. Zer egin dezakegu batu gaitezen?
Jasone Agirre han zen, baina ez preseski Ehbildu-ren ordezkari gisa, baina diasporaren arduradun gisa baizik. Berak ere zioen diaspora ez dela ezagutzen Euskal Herrian, eta “diasporaren eguna” proposatu zela orain dela urte batzuk, 2006an edo. Ordezkari katalan batzuk ere egon ziren, eta eskualdunen inbidia dutela diasporari begiratuz gero. Izan ere, euskal diaspora lan handia egiten ari da urte hauetan guztietan. Euskaldunek ez dute zer inbidiatu katalanei.
Dokumentalaren ondoren, herriko plazan Donostiako danborrada egon zen, eta gero antzokiraino joan ginen kalejiran. Han, euskal dantzen jaialdia zegoen, eta Argentinako euskal etxe bakoitzak euskal dantza bat aurkeztu zuen. Oso ederra izan zen!
Eta bururatu zitzaidan dantzatzen duen herri batek nolatan ez duen euskal balet nazional bat. Zergatik ez?

San Nicolas hiriko plazan Argentinako eta Euskal Herriko bandera handi bana igo zituzten, eta bakoitzaren ereserkiak entzutean, GORA ETA GORA euskal ereserkiarekin hunkitu nintzen, Euskal Herritik kanpo ikurrin handi bat plazaren erdian goratuta ikusirik, eta a ze polemika sortu zen Donostiako Gipuzkoa plazan ikurrina handi bat eskegi zelarik.

Montebideoko itsasertzean eman zenidan hitza,
zu ikustera etorri naiz handik hona
itsasertze batetik bestera
malko bat erori zait itsasora
eta zuhaitzak soilik besarkatu ditut
zu gogoan…

Hitz horiek idatzi nituen Mikel Urdangarinen “Margolaria” diskoa gogo-bihotzean, ene maite galduaz oroitzean.
Igande eguerdian meza egon zen erretako elizaren kanpoaldean, eta omenaldia egin zitzaien 1936-37an hildako apaiz euskaldunei.
Argentinarra berez solidarioa da, eta dena bihotzez egiten du. Euskal herritarrek ez dute hori ikusten, diasporan egiten den lan handi hau, euskal kultura zabaltzea eta euskara ikastea alegia, eta horrek tristetzen du Bego Tisera euskara-irakaslea.
Mezaren ondoren, plazan dagoen Gernikako arbolaren aldamenean, landaretxo batzuk landatu ziren eta Gernikako Arbola kantua abestu. Ondoren, euskal dantzari guztiak batera dantzan ikusteko aukera izan genuen San Nicolas erdian.

Entre asadito y empanada
ensaimada y frutilla,
euskal jaia!
Entre kaixo! Eta aupa!
Irrintzi eta dantza
euskal jaia!
Entre casas pintorescas vascas nos cobijamos
en la casa vasca de San Nicolas
en la semana vasca entre edificios mudos
y catedral quemada.
Euskaldunberri, euskaldun peto
eta baskoen artean
mintzodromoa eta erromeria!

Bukatu da jada euskal jaia aurtengoz.

Iragan asteburua euskal giroan murgildu naiz Argentinan, eta ondoren Montebideon egon naiz. Han ez dut inor itxaroten, baina bere bila joan naiz, nahiz eta ez nauen erantzun. Nire bihotza hots taupadaren hotzez hotz kanpoko eguzki berotan. Euskal Herrira itzuli aitzin, ene Montebideoko haritza besarkatu dut eta joan da adarrak airean erroak ene bihotzean dituela.
Bigarren aldiz egon naiz Bairesko Retiro autobus geltokian. Lehen aldian negarrez urrundu nintzen maitearengandik, ez bainuen fisikoki beragandik aldendu nahi. Berarekin bizi nahi nuen hasi berri genuen maitasunezko bikote-harremana. Nere bizitzako bikote bakarra. Montebideon euskal aldaxka zaintzen duen Leonat Egiazabalekin egon naiz eta San Nicolasen utzi nituen bezala, hari ere Hatsaren Poesia liburu bi eman dizkiot.
Ez dakit hirugarren aldiz etorriko ote naizen hona Euskal Herritik. Ez dakit ezer. Nik soilik maite dut ikaragarri, bihotzez. Nik soilik hitz magiko hauek idazten ditut.
Nik soilik San Nicolasen Mirarien Ama Birginari bisita eta desioa eskatu diot. Nik soilik nigan sinetsi behar dut eta fedea izan. Maitasuna zegoen tokian maitasuna dago ene ustez. Hiru urteren ondoren Montebideorako bide bera egin dut, nigan indartsu taupaka sentitzen du ene maiteak, eta bihotzak harengana joateko esaten dit.
IRAGANA ETA GEROAREN artean harrapatuta, GAUR Benedettiren “yesterday y mañana” liburuko poema zenbait irakurri ditut:

DENBORA GUZTIA UZTEN DIZUT,
zurekin uzten ene bihotza Montebideon,
egin ezazu behar duzuna, errespetatzen dizut,
DENBORA GUZTIA.
ITXAROTEN ARI NAIZ.
AGIAN INORK EZ NAU ITXAROTEN,
INORK EZ DITU ENE MEZUAK JASOTZEN.
BEHARBADA NORBAITEK EZIN DU LO EGIN,
ETA BIDAI-KAIERA HONETAN LEHERTZEN DEN OLERKI HAU
AIRERA DOA ZUGANA.
AGIAN, HARTUKO DUZU.
AGIAN, NORK DAKI!

Gauzak konpontzera joan naiz Montebideora, hala nola gutarteko zubia.

Bukatu da aurtengoz hegoalderako bidaia, bukatu euskal astea, seguraski katalanen karietarat, aurtengoa inoiz baino politikoagoa eta sozialagoa izan den euskal astea bukatu da, baina euskal astearen mezuarekin gelditzen naiz: elkarturik ez bada, ez dugu zereginik. Beraz, batu gaitezen eta elkar maita!

ENARAK EZ DU BEHIN EGINDAKO KABIRIK INOIZ ALDATZEN,

baina banoa hegan, hegan ez bada ez noa
enara bainaiz
hegoalderantz udaberriaren eta epel bila doan enara airosa
behin egin baitzuen kabia
eta kabi horretara nahi du berriz.
Baina ez dakit.
Banoa hegan
ilargi bete lagun
lagun bete ilargi
aita zena ondoan
duela urtebete hil zen lagun bat keinuka
hilargitik
irribarrez
eta aitzina segitzeko kuraia eman nahian
mundu berrian arnas berritu eta lasaitu.
Negarrez ari naiz idazten hitz magiko hauek
negarrez itzuli nintzen
duela hiru urte zoriontsu eta maitemindurik Euskal Herrira
negarrez itzuliko naiz bihar
Montebideotik triste eta maiteminez
lagun zaituztet lagunok, familia,
duela 15 urte juxtu joan zitzaidan aita.
Aita zenaren hutsuneak eragotzi dit bikote-harreman iraunkor bat izaten.
Izan ere, aita baten maitasun inkondizionala
ezin da bete bikotekide kondizional batekin.
Hori izan da ene akatsa:
aitaren hutsuneak
bikote batekin betetzea.
Aitak baldintzarik gabe maite ninduen;
bikoteak, baldintzekin.
Hala ere, orain ere,
lagun ditut nerekin
maite galduarekiko oroitzapen ederrak
aitzinarazten nautenak.
Lagun dut Gofi tabernarien gidaria
eta lagun dut bidaia honetan
aita.

Uncategorized atalean publikatua | Iruzkin bat utzi

EUSKAL DIASPORA, 2017ko euskal astea San Nicolas-en (Argentina), arrazoiaren 6tik 12ra. Bukatu da, eta orain idaztera!

Egunkari maitea,

bigarren aldiz egin dut Añararen bidea, enarekin batera hegoalderantz etorri naiz udaberri bila.

logo-semana-nacional-vasca-en-san-nicolas (1)

EUSKAL DIASPORA MAITEA:

TTUNTTUNA ETA NESKA MOTZA HIKA MAITEMINDU ZIREN

Euskal Kultur Erakundeko (EKE) Maite Deliart agertu zen Irungo Amaia antzokiko hitzaldi-aretoan MAITIA NUN ZIRA dokumentala aurkezteko. 1915eko Gerla Handiko hamar euskal presoen 115 kanta eta 25 narrazio jaso zituen Euskal Kultur Erakundeak ezustean, eta honek Mondragon Unibertsitateari pasatu zizkion, dokumentazio historiko hori ikertzeko eta biltzeko lana har zezan, eta horrekin dokumental bat egiteko: https://vimeo.com/182563148

Eta ni ene diasporako maiteaz oroitu naiz eta kantatu: Maitia non zira/ Nik ez zaitut ikusten/ Ez berririk jakiten/ Nurat galdu zira? (2)/ Ala kanbiatü da/ zure deseina/ Hitzeman zenereitan/ Ez behin bai birritan/ Enia zinela (2)

Ene maitea nitaz zen jabetu 2014ko Argentinako euskal astean, La Platan. Ezkondu ginen hika ohean, eta ez espostu zuka aldarearen aitzinean; elkarri genion jarri biziko uztarri, eta muxuka zigilatu gure konpromisoa. Negarrez itzuli nintzen Euskal Herrira, han uzten nuelako ene maitea, baina itxaropentsu laster elkartuko ginelakoan Uruguain edo Euskal Herrian. Ez genuen aurkitu modua elkartzeko, baina nik itxaron dut; izan ere gizon batek emakume bat maite duelarik edozer egiten du emakumearengatik, eta emakume batek gizon bat maite duelarik itxaroten du behar den guztia, eta nik oraindik maitemindurik segitzen dut.

Emakume honek bizi behar badu, bihotzari kasu egin behar dio burua erabiliz (poesiaren kaltetan beharbada), eta ene amatxi Eugenierengandik aita zenaren bitartez datorkidan bihozminarekin eta isiltasunarekin hautsi nahi dut. Ene amatxiren mintzoa inork gutxik entzun zuen, eta isiltasun mingarri hark eraman zuen hirurogei urte pasatxorekin gaixotu eta hiltzera. Senar ona egokitu zitzaion, hala ere, eta pobreak baziren ere, ezkon harreman on bat eraman zuten. Elkar maite zuten, eta bederatzi haurride izan zituzten. Lehen, harremanak sinpleagoak ziren, eta orain, nahiz eta elkar maitatu, konplikatzen gara gaur egungo sare sozial eta informazioz beteriko inkomunikazioarekin. Ene aita zena ere senar ona izan zen ene amarentzat, eta ezkon aitzin maitasunezko eskutitz bat idaztera ausartu zen, harremanetarako oso lotsatia izanik, ene amari haren maitasuna aitortuz: “Triste bizi naiz eta/hilko banintz hobe/ badauzkat bihotzean/ hainbat atsekabe/ maite bat maitatzen dut baina haren jabe/ sekulan izateko esperantzarik gabe!” Eta nire amak baietz erran zion, ezkonduko zela berarekin.

Ni ere oso lotsatia naiz harremanetarako, eta nahiz eta maitasunezko eskutitza idatzi, ez dit baiezkorik erantzun. Nik amatxiren bide berbera egin nahi ez badut, sentimenduak adierazi gabe barnean gordez gaixotu eta hil alegia, ene amatxiren mintzoa eta neurea bera entzunarazi behar dut, eta kantatu ene maite galduari berreskura dezadan, gure maitasunezko zubia berreraikitzeko eta maitasunezko habia eraikitzeko, Jainkoak hori nahi badu bederen guretzat. Hala ez bada, onetsiko dut eta aitzina segi bakarrik neure bidean.

Euskal diaspora maite hori bertatik bertara ezagutzeko aukera izan nuen 2014an, eta AINARA MAYA URROZ berri bat sortu zen Uruguaiko Aldaxka Kultur Taldearen eskutik: AÑARA maitatua. Euskal Erria argitaletxea Uruguain sortu zen behinola, eta EKIN Argentinan; 1943an Diasporako lehen euskal departamendua eratu zen Uruguaiko Universidad de la Republica-n, eta han euskara-irakasle dabilen Leonat Egiazabalek aunitz erakutsi dit eta Añara berri hau sortu zuen. Hark erakutsi zidan liburugintzaren garrantzia nabarmena dela behe-nafarrerazko memoria bat egiteko eta euskal ideiak mundura azaltzeko. Beraz, animatu nahi dut Uruguaiko Leonat Egiazabal bere euskaltasuna irakasten eta zabaltzen segitzeko, eta baikor, denok batera aitzina eginen baitugu.

Euskal identitatea atzerrian indartzen dela erakutsi dit bizitzak, eta atzerritik aberrira sortzen dira ekimen ugari ere diasporako unibertsitate anitzetan, gastronomia baino gehiago baikara atzerrian, eta orain dugu garaia eta aukera handia gure ahotsa entzunarazteko emakumeon bitartez; mendeetan zehar isildutako amatxiren mintzoa zabaldu nahi dut bizi nadin eta indartu zuen artean: “Amatxiren mintzoa, bihotzetik ahora” (Iturria: Aldaxka Kultur Elkartea, Montebideo, Uruguai).

Etxepareren Jalgi hadi mundura ongi dago, baina hankamotz euskal literaturaren historia. Lehen euskal idazle inprimatua izan genuen Etxepare, baina nork daki lehen euskal emakume idazle kementsua izan genuela Bizenta Mogel XIX. mendean? Mary Shelley da “Frankenstein” idatzi zuena, baina gutxik daki emakume batek idatzitako eleberria denik. Gizonak erantzun zion gaitasuna zuela, baina emakume batek ez zuela zertan idatzi eta are gutxiago argitaratu. Bizentak idazle izateagatik bere ausardia onartzen zuen, idazteagatik barkamena ere eskatu zuen bere “ipui onac” liburuaren hitzaurrean, eta bazekien irakurle askok galdetuko ziola zergatik ez zituen emakumeen lanak egiten, josi, adibidez. Kultur maila altuko familia batekoa izanik, bere osabak latina eta grekera irakatsi zion, eta idaztera animatu zuen. Horrela itzulpenean murgildu zen, eta Bizentaren alegiak hizkuntza ulerterraz eta atseginean daude idatziak, ahalik eta irakurle gehienengana iristeko. Euskarazko lehen fabula-liburua da, eta garai hartan latinetik itzultzea ez zen lan makala, euskara arauturik ez zegoenez, euskalki desberdinen artean erabakitzea zaila baitzen. Bertsoak ere idatzi zituen. Euskara literarioaren eredua Mogel osabarengandik hartu zuen: garbia, kultua baina ulerterraza, ume eta baserritarrentzat idazten zuen eta.

Bizenta Mogel euskal literaturaren lehen emakume idazlea eta Bizkaiko Foru Aldundiko lehen euskal emakume itzultzailea izan zen. Euskal unibertsitatean ez ezik, euskal diaspora akademikoan sartu beharreko figura, zalantzarik gabe.

Nik ere idazten dut aspaldian, eta horregatik ausartu natzaizue diaspora maiteari idaztera. Nik ere barkamena eskatzen dizuet bihotzetik idazteagatik, barka, otoi, emakumeon lan tradizionalak ez egiteagatik. Emakume olerkari honek “Eta lapurrari ilargia leiho batean ahantzi zitzaion” ipuina idatzi zuen, eta artizarraren gisa ilargiaren irribarre finari so, 2006an Bizenta Mogel ipuin lehiaketan saritua izan zen. San Balentin egunerako ipuin aproposa, eta beharbada aurtengo Argentinako Euskal Asterako ere egokia maitasunez erein dezagun euskararen hazia.

1399761_755792757826964_8812687332708194581_o

QUERIDA DIASPORA VASCA:

TTUNTTUNA Y LA MUCHACHA SE ENAMORARON TUTEANDOSE

Maite Deliart (EKE) apareció en el salón de actos del teatro Amaia de Irún para presentar el documental MAITIA NUN ZIRA. EKE recogió de repente 115 canciones y 25 narraciones de presos vascos de La Gran Guerra de 1915, y la universidad de Mondragón tomó el trabajo de investigar esa documentación histórica para luego hacer un documental: https://vimeo.com/182563148

Y yo me acordé de mi amor de la diáspora, y empecé a cantar: Maitia non zira/ Nik ez zaitut ikusten/ Ez berririk jakiten/ Nurat galdu zira? (2)/ Ala kanbiatü da/ zure deseina/ Hitzeman zenereitan/ Ez behin bai birritan/ Enia zinela (2)

Mi amor se adueñó de mí en la semana vasca de La Plata (Argentina) en noviembre 2014. Nos casamos en la cama tuteándonos, y no nos esposamos por la iglesia y de Vos; nos unimos y sellamos nuestro compromiso a besos. Volví llorando a Euskal herria, porque nos separamos físicamente, pero al mismo tiempo esperanzados de que pronto nos reuniríamos en Uruguay o en Euskal Herria. No encontramos el modo de unirnos en el nuevo año 2015, pero yo le he esperado; ya que si un hombre ama a una mujer hace lo imposible por la mujer, y si la mujer ama a un hombre, le espera lo que haga falta, y yo todavía sigo enamorada.

Si esta mujer tiene que vivir, tiene que hacerle caso al corazón utilizando la cabeza (en detrimento de la poesía), y quiero romper con el silencio y el mal de corazón de mi amatxi o abuela Eugenie que heredé de mi querido difunto padre. Poca gente oyó el habla amaiurtarra de mi amatxi, y ese doloroso silencio la llevó a enfermar y luego morir con sesenta y pocos años. Sin embargo, tenía un buen marido mi aitetxi o abuelo, y aunque fueran pobres, tuvieron una buena relación de esposados. Se querian, y tuvieron nueve hijos. Antes, las relaciones eran más simples, y ahora aunque la gente se quiera, nos complicamos con las redes sociales y con la incomunicación llena de información de hoy en día. Mi difunto padre también era un buen marido para mi madre, y antes de casarse se atrevió, con lo tímido que era para las relaciones sentimentales, a escribir una carta de amor declarándose: “Triste bizi naiz eta/hiko banintz hobe/ badauzkat bihotzean/ hainbat atsekabe/ maite bat maitatzen dut baina haren jabe/ sekulan izateko esperantzarik gabe!” y mi madre le dijo que si, que se casaría con él.

Yo también soy muy tímida para las relaciones, y aunque escribí una carta de amor, no recibí un sí. Si no quiero seguir el mismo camino de mi amatxi, enfermar y morir por no expresar los sentimientos, tengo que hacer oír el habla de mi amatxi y el propio también, y cantarle a mi perdido amado para recuperarlo quizá, para reconstruir nuestro amor y para construir el nido de amor, si es eso lo que quiere para nosotros la diosa Amari o Mari. Si no es así, lo aceptaré y seguiré adelante sola en mi camino.

Tuve la oportunidad de conocer in situ esa diáspora vasca en el 2014, y nació una nueva AINARA MAYA URROZ de la mano de la asociación cultural ALDAXKA de Uruguay: querída AÑARA. Como un dia se fundó también la editorial Euskal Erria de Uruguay y EKIN en Argentina; en 1943 se fundó el primer departamento vasco de la Diáspora en la Universidad de la República de Uruguay, y hoy en día anda Leonat Egiazabal enseñando euskara, el mismo que hizo renacer Añara de las cenizas. El me enseñó la importancia de los libros para hacer memoria del bajo-navarro, de la República Independiente de los Pirineos y para explicar las ideas vascas al mundo. Por lo tanto, quiero seguir animando y ofreciendo mi ayuda al vasco-uruguayo Leonat Egiazabal para enseñar y divulgar la vasquidad, en positivo, porque todos juntos iremos para adelante.

Mi vida de 41 años me ha enseñado que la identidad vasca se fortalece en el extranjero, y se crean multitud de iniciativas del extranjero hacia esta patria vasca en diferentes universidades de la Diáspora; no somos sólo gastronomía, y ahora es el momento y tenemos la oportunidad para hacer escuchar nuestra voz, a través de las mujeres; quiero divulgar el acallado habla de la amatxi durante siglos para que viva y se fortalezca entre vosotros también: “Amatxiren mintzoa, bihotzetik ahora” (Fuente: Aldaxka Kultur Elkartea, Montevideo, Uruguay).

Está muy bien “Jalgi hadi mundura” de Etxepare, pero le falta una pata a la mesa de la historia de la literatura vasca. El primer escritor vasco impreso fue Etxepare, pero ¿Quién sabe que la primera escritora vasca atrevida fue Bizenta Mogel en el siglo XIX? Mary Shelley fue la que escribió “Frankenstein”, pero pocos saben que fue una novela escrita por una mujer. Su marido le respondió que tenía capacidad, pero que no tenía porque escribir y menos aún publicar. Bizenta tuvo que admitir su valentía por ser escritora, y hasta pidió perdón por escribir en el prólogo de su libro de fábulas traducidas al euskara “Ipui onac”, porque sabía que muchos lectores le preguntarían porque no se dedicaba a trabajos tradicionalmente de mujeres como por ejemplo coser. Siendo de una familia muy culta, su tío también escritor le enseño latín y griego, y la animó a escribir. Así, se metió en el mundo de la traducción, y las fábulas de Bizenta tienen un lenguaje fácil de entender y agradable para leer, para llegar al mayor número de lectores. Es el primer libro de fábulas en euskara, y en aquellos tiempos traducir del latín era un trabajo arduo, ya que el euskara no estaba estandarizada y había muchos dialectos vascos y no era fácil elegir en que dialecto escribir. También escribió versos, y tomo el modelo literario de su tío: puro, culto pero fácil de entender, porque escribía para niños y paisanos.

Bizenta Mogel es la primera mujer escritora vasca y la primera traductora de la Diputación Foral de Bizkaia. Sin ninguna duda, una figura de obligado estudio en las universidades vascas y en la diáspora académica.

Yo también escribo desde hace tiempo, y por eso me he atrevido a escribir esto a mi querida diáspora vasca. Yo también pido perdón por escribir desde el corazón y por no hacer los trabajos tradicionales atribuídas a la mujer. Esta poetisa vasca escribió el cuento “Eta lapurrari ilargia leiho batean ahantzi zitzaion” (y al ladron se le olvido la luna en la ventana), y como Venus mirando con una sonrisa a la luna, ganó en el concurso de cuentos Bizenta Mogel de Azkoitia en el 2006. Un cuento muy apropiado para el día de San Valentín o para la Semana Vasca de Argentina para que con amor sembremos el euskara.

Uncategorized atalean publikatua | Iruzkin bat utzi

Irunen, 2017ko popurriaren 27a, ortzirala. Piriniotako Euskal Errepublika independentea…

Egunkari maitea,

hona hemen Euskal Herriari ene ekarpentxoa:

http://info7.naiz.eus/eu/info_i7/20171026/herritarren-esku-dago-motz-gelditutako-bola-aitzinerat-jaurtitzea-bultzada-nahikoa-ematea

“Herritarren esku dago motz gelditutako bola aitzinerat jaurtitzea, bultzada nahikoa ematea”

Katalunia ere Euskal Herria izan ote zen behinola galdetu dio Ainara Mayak bere buruari gurean. Jakina omen da garai batean euskararen herria Pirinio osoan zehar hedatzen zela ekialderantz, toponimiak frogatzen omen du hori. Duela gutxi, egun Huescan kokatuta dagoen  Loarreko gaztelu loriatsua ezagutzeko aukera izan du, Kataluniako Diadatik bueltan zetorrela.

|2017/10/26 12:15
Ainara_maya

Ainara Maya

Hango euskal toponimo batek arreta erakarri zion: ‘chaparro’ hitzak. Ordura arte, gaztelaniazko hitza zelakoan zegoen eta hiztegira jo zuen. Ohartu zen artearen edo haritzaren muluari deitzeko baliatzen dela ‘txaparra’ eta hortik zetorrela ‘chaparro’. Hitz jokoa eginez, Huescalerria ekarri du gogora, eta nabarmendu du katalanek aurrera daramaten prozesua gurean ere abiarazteko garaia dela: Piriniotako Euskal Errepublikaren aldarria egitekoa.

TESTU OSOA

TXAPARRO

Catalonia is Basque Country! Katalunia ere Euskal Herria izan ote zen behinola? Jakina da garai batean euskararen herria Pirinio osoan zehar hedatzen zela ekialderantz, toponimiak frogatzen duen bezala.

XI. mendean Antso Nagusiaren erreinuaren domeinu zabalak mendebalerantz Kantabria ere hartzen zuen, hegoalderantz Errioxa eta Burgos, iparralderantz Akitania, eta ekialderantz Aragoi eta Katalunia. Iparra galdu baik, Loarreko gaztelua gaur egun Huescan aurkitzen da, eta toki turistiko eder bilakatu izanagatik, gaur arte iritsi zaigu gazteluaren testigantza, XI. mendean Antso Nagusiak eraikiarazi zuena.

Iragan udaren azken honetan ezagutu dut bertatik bertara Loarreko gaztelu loriatsua, Kataluniako Diadatik bueltan nintzela hiru adiskiderekin autoz, gure anaia-arreba katalanei gure elkartasuna adierazi ondoren. Hango euskal toponimo batek arreta erakarri zidan: “chaparro”. Ordura arte, gaztelaniazko hitza zelakoan nengoen, Hego Amerikan ere aurkitzen dugun hitz hori, eta hiztegira jo nuen:

1. “Chaparro, mata de encina o roble” A. v. 1 txapar.

Artearen edo haritzaren mulua, txaparra.

2. “(AN-larr), espantajo” A.

3. “(G-to), bola que queda corta a falta de suficiente impulsión. En G-to llaman así a la bola que se sale fuera de la cancha” A.

“(Sal), (hombre) rechoncho” A. v. zaparrote. n Arto-sopea izan da an mai txaparroan erdi-erdian ipini dabena. Erkiag BatB 114.

Garai bateko Huescalerrian, artez eta haritzez inguraturik dago Loarreko gaztelu ingurua, eta ezkur batekin topo egin nuen. Ezkur-begirada batek bizitza osoa alda diezaguke; izan ere, gure esku eta gure barnean guztiaren ernamuina dugula ohartzen baikara. Gure esku dago egiten dugun guztiaren erantzukizuna eta ardura, eta gure barnean dugu aitzina egiteko behar dugun indarra eta ahalmena; Asiskori duela gutxi entzun diodan bezala, ahulak ez garela eta indarra dugula sinestea falta zaigu. Ezkur batek bere barnean du soilik haritz sendo bat sortzeko ahalmena, eta ez dugu kanpoan bilatu behar barnean dugun indar eta kemen hori. Katalanek hori badakite, eta burua erabiliz euren bidea egiten ari dira. Ez dago euren esku independentzia, baina bide horretan doaz aitzina, bide berria jorratuz eta sasi edota txaparrak bazter utziz.

Gure esku dago motz gelditzen den bola aitzinerat jaurtitzea, bultzada nahikoa ematea herritarren indarraz. Irribarre batez so egin nion gure Huescalerriari, eta garai bateko euskararen domeinuaren distiraren indarraz irribarre egin nion ezkor begiratzen eta honako hau erraten didatenei: “Euskal Herria hiltzen ari da, Euskal Herria zahartzen ari da, euskaldunok ez dugulako haurrik ekartzen, eta familia desegiten ari da, euskaldunok gutxiengoa gara!”.

The Basque Country is Catalonia! Kataluniaraino iristen baitzen gure umiltasunaren handitasunaren dirdira ere, eta Piriniotako Euskal Errepublikaren aldarria egiteko garaia dugu; hori da, behinik behin, Uruguaiko Aldaxka Kultur Elkarteak erakutsi zidana duela hiru urte han egon nintzelarik Leonat Egiazabalek gonbidaturik. Aurrerantzean ere aitzina goaz iraganera begira guk barnean dugun ezkur-balioa erakusten baitigu, haritz txaparroa sendo haz dadin.

Uncategorized atalean publikatua | Iruzkin bat utzi

Irunen, 2017ko popurriaren 21a, larunbata. BAI DA BAI.

Egunkari maitea,

gaur oso sentibera eta negarti (eguraldi euritsua bezala) nago…

hona hemen TTIPI TTAPA aldizkarian argitaratu duten ene iritzia:

https://erran.eus/prentsa/464

logoa

IMG_9131

Mendaro, 2017ko irailaren 20a, asteazkena

BAI da BAI

EZ erraten ikasi behar dut nik, BAI erraten soilik dakidan arren; edo kosta egiten zait bederen EZ erratea bertzea ez mintzeko. Artikulu hau idazteko beharra du ene bihotz ukatuak, eta hitz hauek ez dira biktima batenak, dena eta bihotz osoa maitasunez eman duen batena baizik.

Aurtengo esaldia hauxe litzateke: EZ DA EZ. Emakumeok “ez” erran arren, ez da erraten ezetzik, eta orduan gizonezko batzuek DA soilik entzuten dute. Beharbada jendarte hau aldatzen hasi nahi badugu, hizkera aldatu behar dugu, eta slogan eta leloak eraldatu, geu aldatuz ingurukoa aldatzeko.  Adibidez, herri euskaldun aunitzetako sarreratan “Herri honetan ez da eraso sexistarik onartzen” irakurri dut, eta bertzelako erasoak bai, onartzen ditugu? Hori da ene zalantza. Badakit gaur egun dugun arazo larri itsu eta gorra gizon batzuek emakume batzuenganako bortizkeria irrazionala dela, baina ez dakit halako leloek eta esaldiek zerbaitetan laguntzen duten. Bertzelako lelo batzuk beharbada eraginkorragoak izan daitezke, hala nola “herri honetan elkarrenganako errespetuaren alde gaude” edo “ herri honetan tratu onaren alde gaude”. Halako lelo baikor berritzaileak sustatu beharko genituzke, benetan gure pentsaerak aldatzeko. Izan ere, oroitzen naiz ETA erakunde armatua indarrean zegoen garaian, hainbat udaletxetan ETA EZ jartzen zuela, eta orduan burura etortzen zitzaidan hitz bakarra ETA zen; ni poETA izanik, proETA baten aldeko jarrera hartzera bultzatzen ote ninduen lelo horrek? Txantxak alde batera, eta burua erabiliz, ekiteko eta sortzeko garaia dugu; larunbateko GURE ESKU DAGOren manifestazioan Angel Oiarbidek aldarrikatu zuen bezala, ez da garaia begira egoteko.

Hala, SÍ erraten dute katalanek, aurtengoa baita katalanen urte erabakigarria. Eta bai, “bai” erraten dutelarik, bai erraten dutela zerbait. DA aditza bakarrik ez. SÍ horren gibelean  demokrazia aldarrikatzen dute katalanek. Ene bihotzak ere ez du EZ hitzik entzuten, eta BAI erran nion ohatzean ene maiteari, geroztik berea naiz osorik, baina ez dut bortizkeriarik erabiliko nirekin ez egotea erabaki duelako.

GURE ESKU DAGO egiten dugun guztiaren emaitza, gure esku baitago hitzak erabiltzea eta hitzak isiltzea. Gure esku dago ozen eta irmo erratea zer nahi dugun eta zer ez dugun nahi, eta gure esku dago bitartekoak jartzea herri oso baten nahia eta boza entzunarazteko, hautestontziak jartzea eta demokrazia praktikatzea. Helburuak helburu, gure eskubidea jadanik badugu bitarteko guztiak jartzeko helbururantz.

Gure esku ez dagoena da, hain zuzen ere, helburu horretara iristea. Adibidez, maitasunezko eskutitzak eta olerkiak idatzi ondoren, baiezkorik ez jasotzea ez dago gure esku, dena maitasunez emanagatik ere ez da neurri berean jasotzen, edo bertzearen mentalitate matxistaren bortizkeria ekiditea ere ez dago gure esku, bertze hori fisikoki gu baino indartsuago bada. Gure esku ez dagoena da independentzia, herriaren borondatea ez bada hori.

Gure esku dagoen gauza bakarra da egunero jaiki eta irribarre batez gure helburuen nahiz ametsen gibeletik abiatzea, errealitatea biziz eta ametsak konplitzeko bidea eginez. Irribarrearen iraultza susta dezagun, aurten katalanek hasi duten iraultza hau.

Aurtengo nire esaldia honako hau da: EZINA EKINEZ EGINA. Etxalarko Karmen haren gisa, ijitoa ez banaiz ere, nik ebazten dut norekin ibil, nik erabakitzen dut nor hartu erromintxelaz romtzat eta nor minchorrotzat, senartzat eta maitaletzat alegia. Erabakiak erabaki, ez dago neure esku bakarrik edo bikotean bizitzea, baina amets horren gibeletik joanen naiz bihotza lema harturik.

AINARA MAYA URROZ

 

 

 

Uncategorized atalean publikatua | Iruzkin bat utzi