Mendaro, 2017ko agorrilaren 10a, ortzeguna… MUXUAK

Egunkari maitea,

non dago ene maitea?

 

 

Bitartean heldu eskutik, ez ezkor ez baikor, atxik!

Hona hemen nire hurrengo poema-liburu ilustratuaren (Mattin marrazkilariaren ilustrazioekin) azala, argitaletxeren batek argitaratu nahi izango balu, nirekin harremanetan jar dadila:

ainaramaya@gmail.com

xorinokantharia@hotmail.com

 

IMG-20170803-WA0007

Muxu-kitarra: Scaccia pensieri (pentsatzeari uztea)
AINARA
Pentsatzeari uztea
erabaki dut
eta MUXUAK banatzera gatoz,
etorri gara zuen artera
muxu-kitarraz
pentsatzeari uzteko
eta sentitzera,
sentituz batera
ekitera
bihotzaren arabera.

Muxuak eta mezuak bateratu nituen duela bederatzi urte, maiteminez idatzi nituen olerkiok sentiberatasunez ene bakardadean eta erantzunik ezean, eta 2008an Idazle Eskolako gradu amaierako proiektu gisa poema-bilduma hau aurkeztu nuen. Ez zuen irabazi eta gero ere ez zen argitaratu.
Baina 2016an Mattin Martiarenak opari-muxu bat eman zidan eta nire poema-bilduma ilustratu zidan, olerki bakoitzeko marrazki bat eta hemen ikusiko dituzuenak marrazkiok akuarelaz egindakoak dira.
Muxu-kitarran Scaccia pensieri idatzirik dago italieraz, euskaraz pentsatzeari uztea alegia. pentsatzeari uztea erabaki dut muxu-kitarra entzunez batera eta MUXUAK banatzera gatoz, etorri gara zuen artera muxu-kitarraz pentsatzeari uzteko, eta sentitzera, sentituz batera ekiteko bihotzaren arabera.

18723012_1877104802558945_1840636444046000128_n

Uncategorized atalean publikatua | Iruzkin bat utzi

Moskuko jaietako bertso saioak

igandean bertaratzen entseatuko niz… ez niz futitzen…

Irunabarrek Moskuko jaiekin bat egin izan du beti, eta baita azken urteetan bertso-saioen antolakuntzak esku-kolpe bat eman ere. Aurtengoan, honakoak prestatu ditugu jaietako antolatzaileekin elkarlanean:

ABUZTUAK 19, LARUNBATA

Herri-bazkaria eta gero, bertso-poteoa. Bertsolariak: MANU GOIOGANA eta ENEKO ABASOLO “ABARKAS”.

ABUZTUAK 20, IGANDEA

Bertso-saioa. Arratsaldeko 19:30ak aldera, Urdanibia plaza inguruan. Bertsolariak: IGOR ELORTZA, UNAI ITURRIAGA, ARKAITZ OIARZABAL “XAMOA” eta EGOITZ ZELAIA. Gai-emalea: ADRIAN ARRUTI.

View original post

Uncategorized atalean publikatua | Iruzkin bat utzi

Mendaron, 2017ko agorrilaren 7an, astelehenean irriz eta malkoz ilargi betearen eraginpean.

Egunkari maitea,

ilargi betearen eraginpean eta bihotzaren hutsminarekin poesia-errezitaldia eskaini genuen atzo MUSUKARIOK, Pottokak, Mattinek eta Xorinok alegia.

HATS-ARTE 2017
MUXUAK sentikaria (poesia, musika eta margoa)
2017/08/06, 18:00-19:00
Larraldea, Amotz-Senpere

Kantak hitzik gabekoak irakurraldian beharbada gitarraz lagundu, muxu-kitarraz, armonikaz, esku-perkusioaz, metalofonoaz… hitzei laguntzeko musika.

Muxu-kitarra: Scaccia pensieri

(pentsatzeari uztea)

Pentsatzeari uztea
erabaki dut
eta MUXUAK banatzera gatoz,
etorri gara zuen artera
muxu-kitarraz
pentsatzeari uzteko
eta sentitzera,
sentituz batera
ekitera
bihotzaren arabera.

Muxuak eta mezuak bateratu nituen duela bederatzi urte, maiteminez idatzi nituen olerkiok sentiberatasunez ene bakardadean eta erantzunik ezean, eta 2008an Idazle Eskolako gradu amaierako proiektu gisa poema-bilduma hau aurkeztu nuen. Ez zuen irabazi eta gero ere ez zen argitaratu.
Baina 2016an Mattin Martiarenak opari-muxu bat eman zidan eta nire poema-bilduma ilustratu zidan, olerki bakoitzeko marrazki bat eta hemen ikusiko dituzuenak marrazkiok akuarelaz egindakoak dira.
Muxu-kitarran Scaccia pensieri idatzirik dago italieraz, euskaraz pentsatzeari uztea alegia. pentsatzeari uztea erabaki dut muxu-kitarra entzunez batera eta MUXUAK banatzera gatoz, etorri gara zuen artera muxu-kitarraz pentsatzeari uzteko, eta sentitzera, sentituz batera ekiteko bihotzaren arabera.

Muxu-kitarra mututzea (pentsatzen hastea)

Muxu-kitarra mututuz batera
pentsatzeari ekiten diot,
bihotzaren taupadak mantsotuz doaz
eta MUXUAK zuengan gelditzen dira…

Eta zuk, zenbat urte dituzu?

Nik nahiago dut erantzun
metroan 10 begiradek irribarre eginarazi didatela.
Esandako 2 “maite zaitut” suizida ditut,
Bai bainekien aurrean nuenak ez ninduela maite.
14 besarkada ahaztezin ere baditut,
horietako 3 errepikaezinak.
35 inguru “sentitzen dut” ditut,
eta horietako batzuek ez ninduten barkatu.
5200 musu ditut,
baina 3 bakarrik gogoratzen ditut.
Amaigabeak ziruditen 4 uda ditut,
eta hotzegiak, bakartiegiak eta tristeegiak diren 2 negu.
Lorik gabeko 75 gau ditut,
Eta axolarik ez zuten gauzetan
alferrik galdutako malko batzuk.
Zenbait urtetan negar egitea merezi zuen gauza bategatik
2 malko oso mikatz ere baditut.
150 barre-algara
airea kenarazten duten horietakoak
eta buruko mina jartzen dutenak,
eta konpromisozko 10 irribarre.
Askoz ere beranduago ulertu ditudan
3 aholku jaso ditut.
Egon nahi ez nuen 2 ohe ditut,
eta egunsenti batean bertan egoteagatik
edozer emango nukeen ohe 1.
Berriro ere egingo nituzkeen 5 akats ditut,
eta egin izanaz asko damutzen naizen 2.
Gorputz osoko 2 hotzikara ditut…
Ezin konta nitzakeen 200 film eta kanta.
71 arratsalde ditut liburu bat irakurtzen parke batean
bizitza eta jendea pasatzen ikusiz…
Inoiz esan nahi ez nituen 2 agur ditut…
Beharbada egunen batean esango ditudan
gauza asko ditut,
eta askoz ere gauza gehiago
isildu behar izan nituzkeenak.

Jakin nahi duenarentzat
hori da nire adina,
eta ez dut ideiarik ere
zenbat urtetan sartzen den hori guztia.

ZORIONAK!

”Hats-Arte 2017”
Abuztuan
Senpere Larraldean
“Hats-Arte”- Erakusketa Senpere Larraldean

Ikusiz ” Hatsaren Poesia” urteroko olerki liburuan parte hartzen dutenen artean,
asko artista badirela: margolari, argazkilari, zizelkari, abeslari, musikari,
antzerkilari eta abar… Hatsa elkarteak, aurten ere, bigarren aldi batez, taldeanimazio-erakusketa bat deitua ”Hats-Arte” egituratu du. Hau iraganen da
Senpere Larraldean: Abuztuko lehen 3 asteburuetan :**5-6**12-13 ***19-20***

Egitaraua
Abuztua 6an (Igandea)

17;00 ”Hatsaren olerki bustiak 2017”olerki bideoa
18:00 Ainara Maia, Mattin Martiarena-rekin,(”Muxuak” poesia-musika-Ilustrazioa)
19:00 Jokin Lasaren errezitaldia

Abuztuaren(Larunbatea) 12an
Goizean oinezko ibilaldia Senpereko oihanean
Hitz ordua 9:30etan Larraldean
13:00 bazkaria
16:00 -ESKUZ ETA BEGIZ literatur talde berriaren
azken olerki liburuen: aurkezpena :
1- Telesforo Monzon-en: ”Urrundik. ”Bake oroi”.
2 Iratzeder-ren : ”Pindar eta Lano”.
3.- Xabier Soubelet Gazte olerkiak – 1 eta -2
4.- Joseba Aurkerenaren ‘Bideetan barna”
17:00 Maddi Zubeldiak aurkeztuko digu ”Desherria haurzaro” eleberri
biografikoa, bai eta agian bere abesti batzu kantatuko
18:00 Maddi Andueza eta Ennio Cantella-Andueza-ren
biolin -gitarra-akordeoi ekarpen musikala

Abuztuaren(Larunbatea) 19an
Goizean oinezko ibilaldia Ainhoa aldean
Hitz ordua 9:30etan Larraldean
13:00 bazkaria
16:00 -Liburu aurkezpena :
-Bourgoin Paxkal (”Ina , nire ama afrikarra”liburua euskaraz eta dioula
hizkuntzaz),
-Josu Jimenez-Maia ”.Ryookan-en 101 haikuak”
-Juankar Mugartza ( (“Bihotz hautsiak osatu eta portu handira iritsi
dira”) Alvaro Mundiñano Gartziandia margolariarekin
Sorkuntza pertsonala :Itziar Gomez eta bere alaba Malen.
Soinu sorkuntza : Alex Mendizabal

Olerki hornitu eta margo erakusketa
Abuztuko asteburutan
(5-6)- (12-13)- 19-20)
(15h-20h)
Parte hartzaleak :
Agurtzane Anduetza, Iñaki Bastarrika, Gustavo Cantella,Luzien Etxezaharreta,Juan-
Manuel Galarraga, Jon Galdos ,Josu Galdos, Itziar Gomez,Goitia Koldo, Imanol
Irigoien,Joanmari Irigoien Gabriel Korta-Rekarte, Eukene Lizeaga Tamayo, Elizabeth
Mackling ,Mattin Martiarena,Alvaro Mundiñano Gartziandia, Maite
Ramos,Salamero Andoni,Miquel Saumell,Carmen Valois, Auxtin Zamora

Uncategorized atalean publikatua | Iruzkin bat utzi

Mendaro, 2017ko agorrilaren 4a, ortzirala… galtzea metodo kontua al da?

Egunkari maitea,

2004an argitaratu zen Santiago Gamboa kolonbiar idazlearen “Perder es cuestion de metodo” eleberriaren euskarazko bertsioa, nik euskaratua, eta 13 urteren ondoren, iritzi hau irakurri dut:

berria.info

Inprimatzeko bertsioa

Galbidetik ikasbidea ateratzeko metodoa

Luis Gamboaren ‘Galtzea metodo kontua da’ itzuli du Ainara Maiak

Alberto barandiaran- IRUÑEA

«Galdu egin nuen. Beti galdu izan dut. Ez nau larritzen, ez nau kezkatzen, galtzea metodo kontua da». Luis Sepulveda idazle txiletarraren aipuak esanahia eman dio Santiago Gamboa idazle kolonbiarraren azken nobelari, Txalaparta argitaletxeak orain euskaraz kaleratu duena: Galtzea metodo kontua da. Errealitatearen ikuspegi ezkorra, alegia, eta galbidean ari diren pertsonaiak. Baina, nolanahi ere, galbide horretatik ere ikasbidea ateratzeko pronto denak.

Hala azaldu du Santiago Gamboak berak ere: «Galtzea gure tradizioa da, baina hori ez da txarra halabeharrez. Galtzaile izateak nortasuna eman digu, eta tristuran eta nostalgian oinarritutako kultura zehatz bat». Santiago Gamboa, egun, Kolonbiako idazlerik ezagunenetako bat da, eta Gabriel Garcia Marquezen seme ponteko ere izendatu dute. Hau da euskaratu dioten lehen lana; Ainara Maizek egin du itzulpena.

Bogotako errealitate gordinaren lekuko

Victor Silampa da eleberriko protagonista. Bogotan kazetari da Silampa, eta hiriburuan bertan gertatu den krimen izugarri bat ikertzeko lana egokitzen zaio. Hiru ikuspegi nagusitzen dira thriller honetan: ikerketarena berarena; Moya polizia inozoarena; eta eleberrian agertzen diren beste pertsonaien ahotsena. Haien bidez, Bogotako munduaren errealitate gordina agertzen du egileak.

Hau da Santiago Gamboaren bigarren eleberria, Páginas de vuelta lanaren ondorengoa. Lanak arrakasta handia izan zuen argitaratu zenean, eta uda ostean zinema aretoetara iritsiko da gidoian oinarritutako filma, Sergio Cabrera zuzendari kolonbiarraren eskutik.«Mundu urbanoa osatzen dute orrialdeek» azaldu du zuzendariak, «eta pertsonaia ugariren bidez, mikrokosmos askoren bidez, gure herriaren irudia osatu du Gamboak».Irudi osatu horretarako, noski, bertako hizkera erabili du egileak, Bogotako hizkera. Itzultzailearen esanetan, itzulpena, «gozamena eta sufrimendua» izan da, biak batera. Liburua Kortazar izeneko sailaren barruan argitaratu du Txalapartak. «Diasporaren liburutegia» izatea nahi duten sail horretan, Euskal Herriarekin nolabaiteko lotura duten idazleen lanak karrikaratu dira, esaterako Eduardo Galeanoren Hitz ibiltariak, Josu Landaren Zarandona, Miguel Bonassoren Diario de un clandestino edo Cecilia Arrozarenaren El roble y la ceiba.

index

41vdWZ+S8PL._AC_US218_

Uncategorized atalean publikatua | Iruzkin bat utzi

Mendaron, 2017ko agorrilaren 2an, asteazkena… agustura!

Egunkari maitea,

2017ko agorrilaren edo abuztuaren 6an igandean arratsaldeko 18:00etan Senpereko Amotz auzoko Larraldean MUXUAK poema-bilduma ilustratuaren errezitaldi musikatua eskainiko dugu MUSUKARIAK ( https://www.linkedin.com/company-beta/11222211/ ) talde sentikariak, eta denak zaudete gonbidaturik:

http://olerkarieneguna7.blogspot.com.es/p/hats-arte2017-hatsaelkarteak-senpere.html

https://www.linkedin.com/in/ainara-maya-urroz-a54a3434/

Eta zuk, zenbat urte dituzu?
Nik nahiago dut erantzun
metroan 10 begiradek irribarre eginarazi didatela.
Esandako 2 “maite zaitut” suizida ditut,
Bai bainekien aurrean nuenak ez ninduela maite.
14 besarkada ahaztezin ere baditut,
horietako 3 errepikaezinak.
35 inguru “sentitzen dut” ditut,
eta horietako batzuek ez ninduten barkatu.
5200 musu ditut,
baina 3 bakarrik gogoratzen ditut.
Amaigabeak ziruditen 4 uda ditut,
eta hotzegiak, bakartiegiak eta tristeegiak diren 2 negu.
Lorik gabeko 75 gau ditut,
Eta axolarik ez zuten gauzetan
alferrik galdutako malko batzuk.
Zenbait urtetan negar egitea merezi zuen gauza bategatik
2 malko oso mikatz ere baditut.
150 barre-algara
airea kenarazten duten horietakoak
eta buruko mina jartzen dutenak,
eta konpromisozko 10 irribarre.
Askoz ere beranduago ulertu ditudan
3 aholku jaso ditut.
Egon nahi ez nuen 2 ohe ditut,
eta egunsenti batean bertan egoteagatik edozer emango nukeen ohe 1.
Berriro ere egingo nituzkeen 5 akats ditut,
eta egin izanaz asko damutzen naizen 2.
Gorputz osoko 2 hotzikara ditut…
Ezin konta nitzakeen 200 film eta kanta.
71 arratsalde ditut liburu bat irakurtzen parke batean
bizitza eta jendea pasatzen ikusiz…
Inoiz esan nahi ez nituen 2 agur ditut…
Beharbada egunen batean esango ditudan
gauza asko ditut,
eta askoz ere gauza gehiago
isildu behar izan nituzkeenak.
Jakin nahi duenarentzat
hori da nire adina,
eta ez dut ideiarik ere
zenbat urtetan sartzen den hori guztia.

DEzzA-HXUAM_hYe

y tu, ¿cuantos años tienes?

Yo prefiero decir que tengo 10 miradas en el metro que me han hecho sonreir…

Tengo 2 “te quiero” suicidas que dije

sabiendo que a quien tenía delante no me quería a mí.

También tengo 14 abrazos inolvidables, 3 de ellos irrepetibles…

Tengo unos 35 “lo siento” de los cuales algunos no me perdonaron…

Tengo unos 5200 besos, pero sólo me acuerdo de 3…

Tengo 4 veranos que parecían infinitos,

y 2 inviernos demasiado fríos, solos y tristes.
Tengo 75 noches de insomnio,

y algunas lágrimas gastadas en cosas que no importaban.

También tengo 2 lágrimas muy amargas

invertidas en algo que merecía llorar durante algunos años.

Tengo 150 carcajadas de esas que hacen que te falte el aire

y te duela hasta la cabeza y 10 sonrisas por compromiso.

Tengo 3 consejos recibidos que entendí mucho tiempo después.

Tengo 2 camas donde me acosté sin querer estar

y 1 dónde mataría por amanecer ahí.

Tengo 5 errores que volvería a cometer

y 2 de los que me arrepiento mucho.

Tengo 2 escalofríos que me han recorrido el cuerpo entero…

200 películas y canciones que sinceramente no podría contar.

Tengo 71 tardes leyendo un libro en un parque viendo la vida y a gente pasar…

Tengo 2 adiós de los cuales en verdad jamás quisiera haberlos dicho…

Tengo muchas cosas que decir que tal vez algún día diga

y muchas más que me tendría que haber callado.

Para quien quiera saberlo, esa es mi edad.

Y no tengo ni puta idea de en cuantos años cabría eso.

 

Uncategorized atalean publikatua | Iruzkin bat utzi

Irunen, 2017ko garilaren 28a, ortzirala… zorionak, ene kusin Mikael! uda berria izkin hautsi batekin…

Egunkari maitea,

pena hartu dut berri hau jakin dudanean:

Literatura Unibertsala itzulpen-lehiaketa: 2017ko deialdiaren esleipena

EIZIE

Literatura Unibertsala bildumarako lehiaketan aurkezturiko itzulpen-proiektuen esleipenaren berri ematera gatoz.

Aurkezturiko proiektu guztiak aztertu eta gero, hiru lan hauek esleitu ditu epaimahaiak:

  • Friedrich Dürrenmatt, Der Richter und sein Henker – Itz.: Idoia Santamaría
  • Mario Benedetti, Primavera con una esquina rota – Itz.: Aiora Jaka
  • Fleur Jaeggy, Proleterka – Itz.: Miren Iriarte eta Fernando Rey

Epaimahaia honako hauek osatu dute: Juan Garziak (Eusko Jaurlaritzak izendatua), Inazio Mujikak (Erein eta Igela argitaletxeek izendatua) eta Bakartxo Arrizabalagak (EIZIEk izendatua).

Zorionak irabazleei!

Ilusio ikaragarria nuen Mario Benedetti euskaratzeko… eta hemen duzue nire itzulpen-lagina, itzulpen posible bat, nire itzulpena:

Mario Benedetti

Udaberria izkin hautsi batekin

Kimikaria eta pertsona ona izandako

ene aitaren oroimenez (1897-1971).

Jakingo banu bihar hilko naizela

eta udaberria etzi izango dela,

pozik hilko nintzateke,

hain zuzen ere bera etzi zelako.

Se soubesse que amanhã morria
E a primavera era depois de amanhã,
Morreria contente, porque ela era depois
de amanhã

FERNANDO PESSOA

Almanaka zaharra, ispilu hautsia

RAÚL GONZÁLEZ TUÑÓN

HARRESI-BARRUAK (Gaur gauean bakarrik nago)

Gaur gauean bakarrik nago. Nire laguna (egunen batean jakingo duzu izena) erizaintzan dago. Pertsona ona da, baina noizean behin ez dator batere gaizki bakarrik egotea. Hobe hausnar dezaket. Zugan pentsatzeko ez dut bionbo baten beharrik. Lau urte, bost hilabete eta hamalau egun aski denbora dela hausnartzeko esango duzu. Eta egia da. Baina zugan pentsatzeko ez da denbora sobera. Idazteko probesten dut ilargia dagoelako. Eta ilargiak beti lasaitzen nau, baltsamo baten gisakoa da. Gainera, papera argitzen du, nahiz eta eskaski izan, eta horrek bere garrantzia du, ordu honetan ez baitugu argi elektrikorik. Lehenengo bi urtetan ilargirik ere ez genuen, beraz ez naiz kexatuko. Beti badago norbait okerrago, Beti dago norbait okerrago, Esopok ondorioztatzen zuenez. Eta are askoz ere okerrago daudenak ere, nik ondorioztatzen dudanez.

Bitxia da. Norbera kanpoan delarik eta arrazoi bategatik edo besteagatik irudikatzen duelarik zenbait urte lau pareten artean igaro dezakeela, ez duela jasango pentsatzen du, jasanezina soilik izango litzatekeela. Hala ere, jasanezina da, begien bistakoa da. Nik bederen jasan dut. Sufrimendu fisikoa barne zuten etsipen-une horiez gain, etsipen-une oro pasa ditudanik ez dut ukatzen. Baina orain etsipen hutsaz ari naiz, norbera kalkulatzen hasten delarik, eta emaitza itxierazko egun hau da, milaka egunez biderkaturikoa. Hala ere, gorputza gogo-aldartea baino moldagarriagoa da. Gorputza da lehenbizi ohitzen dena ordutegi berrietara, jarrera berrietara, bere beharren erritmo berrietara, bere neke berrietara, bere atseden berrietara, bere egiteko berrietara eta bere ez-egiteko berrietara. Lagun bat baduzu, hasieran arrotz baten gisa neur dezakezu. Baina gutxira solaskide bilakatuz doa. Oraingoa zortzigarrena da. Guztiekin ongi eraman dudala uste dut. Latzena da etsipenek bat egiten ez dutelarik, eta besteak berea kutsatzen dizularik, edo zuk zeurea kutsatzen. Edo gerta daiteke bietako batek erabakitasunez kutsatzeari uko egitea eta erresistentzia horrek hitzezko talka bat eragitea, enfrentamendu bat, eta kasu horietan hain justu itxierazko egoerak gutxi laguntzen du, eta, aldiz, gogo-aldarteak sumintzen ditu, norberari (eta besteari) irainak esanarazten dizkio, eta, batzuetan, konponezinak diren gauzak ere esanarazten, eta berehala bere esanahia areagotzen da bestearen presentzia beharrezkoa izate hutsagatik, eta beraz, ekidinezina. Eta egoera horren gogor jartzen bada, tokiaren bi okupatzaileek elkarri hitzik egiten ez diotelako, orduan lagunarte deseroso eta tenkatu horrek erabateko bakardade batek baino gehiago eta bizkorrago hondatzen du norbera. Zorionez, jadanik historia luze honetan, gisa horretako kapitulu bakar bat izan dut, eta gutxi iraun zuen. Bi ahotsetako isiltasun horrekin hain usteldurik geunden, ezen arratsalde batean elkarri begiratu baikenion eta ia aldi berean hasi ginen solasean. Gero erraza izan zen.

Gutxi gora behera duela bi hilabetetik hona ez dudala zure berririk. Ez dizut galdetzen zer gertatzen den, badakidalako zer gertatzen den. Eta zer ez den gertatzen. Astebetera dena berriro erregularizatuko dela diote. Hala bedi. Ez dakizu zeinen garrantzitsua den eskutitz bat gutako edozeinentzat. Aisialdia dagoelarik eta kanpora ateratzen garelarik, berehala jakiten da nork jaso duen eskutitzik eta nork ez. Lehenengoen bisaietan argi arraro bat dago, nahiz eta askotan euren poza ezkutatzen saiatzen diren zori on hori ukan ez zutenek gehiago ez atsekabetzeko. Azken aste hauetan, begien bistako arrazoiengatik, denok geunden aurpegi luzeekin, eta hori ere ez da batere ona. Ez dut zure galderen baten inolako erantzunik, zure galderak ez ditudalako soilik. Baina nik baditut galderak. Ez jadanik galdetu beharrik gabe dakizkizun horiek, eta, bide batez esanda, galdegitea gustatzen ez zaizkidan horiek, noizbait (txantxetan, edo larriagoa litzatekeena, benetan) zu tentatuta esan diezadazun: “Jadanik ez”. Zaharrarengatik galdetu nahi nizuke soilik. Bada denbora luzea ez didala idazten. Eta kasu honetan iruditzen zait ez dagoela inolako arrazoirik eskutitzik ez jasotzeko. Soilik ez didala aspalditik idazten. Eta ez dakit zergatik. Batzuetan berari nire mezu laburretan idatzitakoa gogoratzen dudana birpasatzen dut (soilik mentalki, noski), baina ez dut uste horietan hura mindu zuen ezer egon denik. Askotan ikusten al duzu? Beste galdera bat: Nola doakio Beatrizi eskolan? Bere azken gutuntxoan nolabaiteko anbiguotasun bat nabaritu nion. Ohartzen al zara faltan zaitudala? Nik egokitzapen-gaitasuna izan arren, ez dela gutxi, nire gogo-aldarte eta gorputza ohitzen ez diren huts horietako bat da falta hori. Gutxienez, gaur arte. Ohitzera iritsiko al naiz? Ez dut uste. Zu ohitu al zara?

ZAURITUAK ETA KOLPATUAK (Gertaera politikoak)

– Graciela —esan zuen neskatilak, edalontzi batekin eskuetan. Limonadarik nahi al duzu?

Blusa zuri bat, galtza bakeroak, sandaliak zeramatzan. Xingola hori batekin bilduta garondoan ile luze beltza, baina ez luzeegia. Azal oso zuria. Bederatzi urte; hamar, agian.

– Esan dizut Graciela ez deitzeko.

– Zergatik? Ez al da zure izena?

– Noski nire izena dela. Baina nahiago dut ama esaten badidazu.

– Ongi da, baina ez dut ulertzen. Zuk ez didazu alaba esaten, Beatriz baizik.

– Hori beste gauza bat da.

– Beno, limonadarik nahi al duzu?

– Bai, eskerrik asko.

Gracielak hogeita hamabi edo hogeita hamabost urte dituela ematen du, eta beharbada baditu. Gona grisa eta blusa gorria darama. Gaztaina koloreko ilea, begi handiak eta adierazgarriak. Ezpain beroak, ia margorik gabe. Bere alabarekin hitz egin bitartean, betaurrekoak kendu zituen, baina orain berriro ere jartzen ditu irakurtzen segitzeko.

Beatrizek limonada bete edalontzia bi hautsontzi dituen mahaitxo batean uzten du, eta gelatik ateratzen da. Baina bost minuturen buruan berriro ere sartzen da.

– Atzo klasean Lucilarekin borroka egin nuen.

– Ah.

– Ez al zaizu axola?

– Beti borrokatzen duzu Lucilarekin. Zuek biek elkar maitatzeko duzuen modua izango da. Lagunak zarete, ezta?

– Bagara.

– Eta orduan…?

– Beste batzuetan jolas baten moduan borrokatzen gara, baina atzo benetan izan zen.

– Ah bai.

– Aitari buruz hitz egin zuen.

Gracielak berriro ere betaurrekoak kentzen ditu. Orain interesa agertzen du. Limonada kolpe batez edaten du.

– Aita preso baldin badago, gaizkilea delako esan zuen.

– Eta zuk zer erantzun zenion?

– Nik esan nion ezetz. Preso politikoa zela. Baina gero pentsatu nuen ez nekiela oso ongi zer zen hori. Beti entzuten dut, baina ez dakit ongi zer den.

– Eta horregatik borrokatu zenuen?

– Horregatik, eta gainera esan zidalako bere etxean aitak esaten duela iheslari politikoak bertako jendeari lana kentzera etortzen direla.

– Eta zuk zer erantzun zenion?

– Hor ez nekien zer esan, eta orduan kolpe bat eman nion.

– Horrela aita horrek esan dezake orain iheslarien seme-alabek bere alaba zigortzen dutela.

– Egia esan ez zen kolpe bat izan, kolpetxo bat baizik. Baina berak min eman izan banio bezala erreakzionatu zuen.

Graciela galtzerdi bat ongi jartzeko makurtzen da, eta beharbada eten bat egiteko edo hausnartzeko ere bai.

– Gaizki dago bera jo izana.

– Baietz pentsatzen dut. Baina, zer egin behar nuen?

– Egia da bere aitak ere ez zukeela horrelako gauzarik esan behar. Berak batez ere hobeki ulertu beharko liguke.

– Zergatik berak batez ere?

– Kultura politikoa duen gizon bat delako.

– Zu kultura politikoa duen emakume bat zara?

Gracielak barre egiten du, pixka bat lasaitzen da, eta ilea ferekatzen dio.

– Pixka bat bai. Baina asko falta zait.

– Zertarako falta zaizu?

– Zure aita bezalakoa izateko, adibidez.

– Bera kultura politikoaren erruz al dago preso?

– Ez preseski horregatik. Hobeto esanda, gertaera politikoengatik.

– Norbait hil zuela esan nahi duzu?

– Ez, Beatriz, ez du inor hil. Beste gertaera politiko batzuk daude.

Beatrizek bere burua kontrolatzen du. Negar egiteko zorian dirudi, eta hala ere irribarrez dago.

– Tira, ekar iezadazu limonada gehiago.

– Bai, Graciela.

RAFAEL JAUNA (Porrota eta norabidea)

Funtsezkoa egokitzea da. Badakit adin horretan zaila dela. Ia ezinezko. Eta hala ere. Guztiarekin ere, nire deserria neurea da. Denek ez dute deserri propiorik. Niri besterena sartu nahi izan zidaten. Alferrikako saiakera. Neure bilakatu nuen. Nola izan zen? Horrek ez dio axola. Ez da ez sekretu bat ezta ustekabe bat ere. Kaleez jabetzen hasi beharko dugula esango nuke. Izkinez. Zeruaz. Kafetegiez. Eguzkiaz eta, garrantzitsuena dena, itzalaz. Norberak kale bat arrotz nabaritzen ez duelarik, orduan bakarrik uzten dio kaleak norberari arrotz baten moduan begiratzeari. Eta horrela guztiarekin. Hasieran ni makil batekin ibiltzen nintzen, beharbada neure hirurogeita zazpi urteei dagokien moduan. Baina ez zen adin kontua. Etsipenaren ondorio bat zen. Han, beti egin nuen etxera itzultzeko bide bera. Eta hemen hori nuen faltan. Jendeak ez du oroimin-mota hori ulertzen. Oroiminak soilik zeruarekin, zuhaitzekin eta emakumeekin zerikusia duela uste dute. Gehienez ere, militantzia politikoarekin. Aberriarekin, enfin. Baina nik beti oroimin grisago batzuk nituen, opakuagoak. Adibidez, hori. Etxerako itzulbidea. Lasaitasun bat, baretasun bat, izkin bakoitzaren, farol bakoitzaren, kiosko bakoitzaren ondoren zer datorren jakitea. Hemen, ordea, ibiltzen hasi eta harritzen hasi nintzen. Eta ezusteak nekatzen ninduen. Eta gainera, ez nintzen etxera iristen, gelara baizik. Harritzeaz nekatuta, hori bai. Beharbada horregatik hartu nuen makila. Hainbeste ezusteko gutxitzeko. Edo agian aurkitzen nituen aberkideek esan ziezadaten, zera: Baina, “Rafael jauna, zuk han ez zenuen makilarik erabiltzen”, eta nik erantzun niezaien: Beno, zuek ere ez zeneramazuen guayaba erako atorrik.” Ezustea ezusteagatik. Harridura horietako bat denda bat izan zen, pixka bat kolore gehiegi zituzten eta txundigarriak ziren maskarekin. Ezin nintzen maskarekin ohitu, nahiz eta beti berberak izan. Baina maskarak behin eta berriz ikusteaz batera, nire desira ere errepikatzen zen, edo agian maskarak aldatuko zirenaren nire itxaropena, eta egunero berberak ikusteak harritzen ninduen. Eta orduan makilak laguntzen zidan. Zergatik? Zertarako? Beno, makilan bermatzeko arratsalderoko desengainu xume hori ustekabean etortzen zitzaidalarik, maskarak aldatu ez zirela egiaztatzen nuelarik, esan nahi dut. Eta aitortu behar dut nire itxaropena ez zela hain absurdua. Maskara ez baita aurpegi bat. Artifizio bat da, ezta hala? Aurpegi bat istripuz aldatzen da soilik. Bere egituran, esan nahi dut; ez bere espresioan, hori bai dela aldagarria. Aitzitik, maskara bat mila arrazoiengatik alda daiteke. Demagun: saiakeragatik, esperimentazioagatik, doikuntzagatik, hobekuntzagatik, hondatzeagatik, ordezteagatik. Hiru hilabeteren buruan soilik ulertu nuen ezin nuela ezer espero maskarengatik. Ez lirateke aldatuko setati horiek, egoskor horiek. Eta arreta aurpegietan jartzen hasi nintzen. Azken batean, aldaketa on bat izan zen. Aurpegiak ez ziren errepikatzen. Niganantz zetozen, eta makila utzi nuen. Jada ez nuen bermatu beharrik harridura jasateko. Agian aurpegi bakoitza ez da egunetan aldatuko, urteetan baizik, baina nigana zetozenak (eskale hezurtsu eta lotsati bat salbu) beti berriak ziren. Eta haiekin gizarte-maila guztiak zetozen, auto txundigarrietan, autotxo umiletan, autobusetan, gurpil-aulkietan, edo soilik oinez. Jada ez nuen faltan etxerako itzulbide montebidear ezaguna. Hiri berrian norabide berriak zeuden. Norabidea porrotetik dator, badakit. Gure porrota ez da erabatekoa, baina porrota da. Jada ulertu nuen, baina lehenengo eskola eman nuelarik guztiz baieztatu nuen. Ikaslea zutik jarri zen eta galdetzeko baimena eskatu zuen. Eta galdetu zuen: “Maisu, zure herria finkatutako demokrazia liberal bat izaki, zergatik igaro zen horren bizkor diktadura militar bat izatera?” Maisu ez deitzeko esan nion. Ez da gure ohitura. Baina erantzuna prestatzeko soilik eskatu nion. Jakina zena esan nion: prozesua askoz ere lehenagotik hasi zen, ez lasai, baina lasaitasunaren azpian. Eta arbeltzarrean zenbait izenburu, aldi, karakterizazio, ondorio idazten joan nintzen. Mutikoak baietsi zuen. Eta nik bere begi adierazkorretan nire porrotaren dimentsio osoa irakurri nuen, nire norabidearena. Eta ordutik arratsaldero bide desberdin batetik itzultzen naiz. Bestalde, orain jada ez naiz gela batera itzultzen. Etxe bat ere ez da. Apartamentu bat soilik da, hau da, etxe-simulazio bat: agregakinen gela bat. Baina hiri berria gustuko dut, zergatik ez? Bere jendeak –eskerrak- akatsak ditu. Eta oso entretenigarria da haiengan espezializatzea. Bertuteek –horiek ere badituzte noski- oro har aspertzen dute. Akatsek, ez. Itxurakeria, adibidez, eremu liluragarri bat da, eta inoiz ez dut lortzen horretan erabat espezializatzen. Nire makila, urrutira joan gabe, itxurakeriaren zantzua zen, eta hala ere utzi behar izan nion. Itxurati sentitzen naizelarik, pixka bat gutxiesten naiz, eta hori ikaragarri txarra da. Izan ere, inoiz ez da ona gutxiestea, ongi oinarritutako arrazoiak egon ezean, baina ez da nire kasua.

BEATRIZ (Urtaroak)

Urtaroak gutxienez negua, udaberria eta uda dira. Negua bufandengatik eta elurragatik da ezaguna. Aguretxoek nahiz atsoek neguan dar-dar egiten dutelarik, hotzez dardarka daudela esaten da. Ez dut dardararik egiten neskatila bat naizelako, eta ez atso bat, eta gainera berogailutik hurbil esertzen naizelako. Liburuetako eta filmetako neguan lerak daude, baina hemen ez. Hemen ere ez dago elurrik. Zein aspergarria den negua hemen. Hala ere, egundoko haizea dabil, batez ere belarrietan sentitzen dena. Nire aitona Rafaelek dio batzuetan bere neguko kuarteletara erretiratuko dela. Nik ez dakit zergatik ez den udako kuarteletara erretiratzen. Irudipena dut besteetan hotzez dardar egingo duela nahikoa agurea delako. Inoiz ez da zaharra esan behar, agurea baizik. Nire gelako mutiko batek dio bere amona zahar kaka bat dela. Nik irakatsi nion edozein kasutan ere atso kaka bat esan behar dela.

Beste urtaro garrantzitsu bat udaberri da. Nire amari ez zaio udaberria gustatzen; izan ere, urtaro horretan harrapatu zuten nire aita. Harrapatu, zerbait ulertuz neureganatzea esan nahi duenean, eskolara joatea da. Baina harrapatu norbaitek norbera eramatea esan nahi duelarik, polizia-etxera joatea da. Nire aita besteek harrapatu zuten eta udaberria zenez jertse berde batekin. Udaberrian ere gauza ederrak gertatzen dira, hala nola nire lagun Arnoldok gurpil-ohola utzi zidalarik. Berak utziko lidake neguan, baina Gracielak ez dit uzten hozbera izanik hoztuko naizelako. Nire gelan ez dago hozberarik. Graciela nire amatxo da. Udaberriak duen gauza ikaragarri on bat loreak dira.

Uda urtaroen artean txapelduna da eguzkia dagoelako, eta hala ere, ez dago klaserik. Udan dardar egiten duten bakarrak izarrak dira. Udan gizaki guztiek izerditzen dute. Izerdia gauza aski hezea da. Norbaitek neguan izerditzen duelarik, adibidez bronkitisa duelako da. Udan niri kopetak izerditzen dit. Udan iheslariak hondartzara doaz, bainujantzia dutela inork ez dituelako ezagutzen. Hondartzan ni ez naiz iheslarien beldur, baina txakurrek eta olatuek beldurtzen naute. Nire lagun Teresita ez zen olatuen beldur, oso ausarta zen, eta behin ia ito zen. Jaun batek ez zuen bera salbatzea baino beste erremediorik izan, eta orain bera ere olatuen beldur da, baina oraindik ez da txakurren beldur.

Graciela, nire amatxo alegia, tematzen da esaten udazkena izeneko laugarren urtaro bat dagoela. Nik esaten diot litekeena dela, baina ez dut sekula ere ikusi. Gracielak dio udazkenean orbel oparoa dagoela. Beti da on zerbaiten oparotasuna egotea, udazkenean bada ere. Udazkenaa urtarorik misteriotsuena da, ez duelako ez hotz ez bero egiten, eta beraz, batek ez daki zein arropa jantzi. Horregatik izango da nik ez dakidala inoiz noiz den udazkena. Hotzik ez badago, uda dela pentsatzen dut eta ez badu berorik egiten negua dela pentsatzen dut. Eta kontua da udazkena egon bazela. Nik neguko, udako eta udaberriko arropa dut, baina iruditzen zait udazkenerako balio ez didala. Nire aita dagoen tokira hain justu orain iritsi da udazkena, eta idatzi zidan oso pozik dagoela, orbel idorrak barroteen artetik igarotzen direlako, eta hark nire eskutitzak direla irudikatzen du.

leo benedetti(Itzulpena: Leonat Egiazabal)

Uncategorized atalean publikatua | Iruzkin bat utzi

Irunen, 2017ko garilaren 21ean, ortziralean, Beran azkenean estreinaldia!

Egunkari maitea,

iritsi da eguna. Urte oso bateko taldelan eta antzerki-tailerraren emaitza da HARRITIK HAZIA antzezlana eta gaur dugu estreinaldia. Poesiak salbatu ninduen, eta erran behar dut antzerkiak salbatu nauela bihozminaren heriotik, lagundu nauela ene bakardadean ene maite galduaren hutsmina eramaten… hark utzi ninduen azalpen zehatzik gabe, asko maite baninduen ere, jada ez zegoela nitaz maitemindurik erranik eta nik sinetsiezinik… udazken hartako arratsalde hartatik negar asko egin dut eta desiratu berriz ere elkartzea, gure bikote-harreman krisia gaindituz eta gure arteko maitasunezko zubia indartuz. Agian!

Ai, hemen egongo balitz orain nirekin… aunitz maite dut… baina ene bihotza triste egon arren, espektakuluak segi behar du aitzina!

http://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gara/editions/2017-07-21/hemeroteca_articles/emakumeena-kontatzen-ez-bada-ez-da-kontatzen-egia

2017/07/21

ERREPORTAJEA
EMAKUMEENA KONTATZEN EZ BADA, EZ DA KONTATZEN EGIA

Itzali dira argiak; hemezortzi lagun agertokian, Berakoak eta ingurukoak, profesionalak diruditen aktore eta musikari ez profesionalak. Ia denak emakumeak, indartsu, pasioz, beren historia transmititzen, 1936tik gaur arte. Hasi da «Harritik hazia» herri antzerkia.

MAIDER IANTZI
0721_kul_bera3

 

Lehenbiziko entsegu orokorra da hau, lehenbiziko proba. Ez dugu moztuko. Inportantea da erritmoa eta kontzientzia hartzea», azaldu die Ramon Albistur gidoi eta taula zuzendariak oholtzan eserita, kontzentratuta dauden aktoreei. Eta abiatu da funtzioa, sortu da magia, Aitziber Almandoz aktorea ahots goxoz errezitatzen hasi orduko: «Emakumeena ez bada ageri ez da kontatzen erdia. Non ote da nire historia? Emakumeena kontatzen ez bada ez da kontatzen egia».

Oroimen historikoan oinarritutako herri antzerkia da “Harritik hazia”; Beran eta bailaran 1936an gerra lehertu zenetik gaur egun arte izandako gertakariak agertzen ditu. Hori baino gehiago, herritarrak markatu dituen momentuekin bat egiten du, gogoetara gonbidatzen gaitu eta mezu baikorra ematen du, umoreari bidea irekiz. Eta, batez ere, hori dena emetasunetik egiten du. Agertokiko hemezortzi laguneko taldean lau gizon daude soilik; gainerakoak emakumeak dira, haurrak, gazteak eta helduak, eta beren historia kontatzen dute. Gure historian duten presentzia eta protagonismoa aldarrikatzen dute. Gaur bertan estreinatuko da antzezlana, 20.00etan Berako kultur etxean, eta bihar eta etzi ere izanen dira paseak, leku eta ordu berean.

Duela 80 urte gerra gure etxean, familian eta herrian sartu zenean, jendea zatitu egin zen; batzuk alde, bertzeak kontra, ezin zen erdian gelditu. Zenbaitek irabazi ederrak izan zituen; bertzeek, ordea, dena galdu zuten. Eta gero, nola bizi elkarrekin alde batekoak eta bertzekoak? Erran daiteke bi zati dituela obrak: lehena historikoa da eta bigarrena gaur egungo auzietan sartzen da.

Galduko ez den sumendi naturala

Musikaz, bertsoz eta dantzaz lagunduta, Iruñera eraman gaituzte Errepublika defendatu zuten emakumeek. Endarlatsako zubia eztandaraztea lortu zuten frankistak pasatu ez zitezen, baina horren ordaina ere jaso zuten. Jende aunitz fusilatu zuten Beran. Kamioian ekartzen zituzten, gau ilunean, farolen argitan. Desertoreak preso hartu zituzten eta ama, emazte eta alargunek umeak eskutik hartuta eskapu egin behar izan zuten mendiz. Baina esperantza ez zen guztiz galdu, eta lur azpian hazi iraunkor zabal bat gelditu zen. «Inoiz galduko ez den sumendi naturala». Bertako hizkeran eta hitanoa ere erabiliz osatutako testu ederrok Mikel Taberna idazlearenak dira. Papera eskuan, adi segitzen ari da entsegua, Albisturrekin eta Esther Carrizo adierazpen lanaren zuzendariarekin batera. «Begiratu publikoari, erran gorputz guztiarekin», eskatzen die honek antzezleei.

Bi ordu pasako saioaren ondotik, nekatuta daude, baita hunkituta ere. «Eta askatuak», adierazi digu Nagore Orbeltzuk, koreografia zuzendari ere baden aktoreak. «Ni nerbioso egon naiz», erantsi du Kemen Ruiz haurrak. 9 urte baino ez dituen Axuri Zapiainekin batera lan ederra egin du. Orokorrean kontent daude, «nahiko dexente atera da», diote. Zerbait ederra egiteko gai direla frogatu dute. «Ez dut imajinatzen hau beteta», aitortu du Ainara Mayak antzokiko aulkiei so.

Araitz Bizkai musika sortzailea eta zuzendaria da. Musikak indar handia du obra guzian. Zuzenean jo eta kantatzen dituzte aktoreek sortu edo moldatutako abesti eta bertsoak. Irudiek ere aberasten dute lana; kartzelan hildako Kotto beratarra agertzen da, adibidez. Bukaera ez dugu hemen kontatuko, baina erranen dugu gazteen eskuetan gelditzen dela. Neskatilek emanen dute bide berri baterako mezua, bidelagun dituzten mutilekin batera. Dakizkigun istorioak gizonenak dira, baina agintarien, errepresaliatuen eta borrokalarien artean ziren emakumeenak apenas kontatu digute ezer. Harriak arra du barrenean, zurruna da, gogorra, gizonentzat balio gisa hartzen diren ezaugarriak ditu. Horiei emetasunaren hazia gehitzen die antzerkiak, etengabeko bizi emaile.

Urtebeteko tailer lana, denok barrenean dugun sormena ateratzeko

Berako Euskara eta Kultura Batzordeak bultzatutako oroimenaren lanketa zabalago baten parte da “Harritik hazia” herri antzerkia. Memoria historikoaren inguruko tailerrak antolatu ziren eta testigantzak partekatu zituen jendeak. Gero, webgunea sortu zuten (oroimena.bera.eus/es/).

Antzerkiko partaideak orain urtebete pasatxo hasi ziren biltzen. Batzuek ez zuten elkar ezagutzen, baina, diotenez, erraza izan da hasieratik mezuak elkarri pasatzea. Adin desberdinetako kideak naturaltasunez aritu dira elkarrekin eta berehala sortu da taldea. «Tailer lana» izan da dena, laburbildu du Mikel Taberna idazleak, eta bidean ikasi duten guzia nabarmendu du, idazketa, gorputz adierazpena eta harremanak. Proposamenak ekarri eta erantzunak jaso dituzte. Hala josi dute testua ere eta azken moldaketa ez dute bukatu lau egun lehenago arte.

Emakumea, euskara eta gogoeta ardatz dituen obraren entseguen lehen zatian gorputza ernatu eta burua hustu dute denok dugun kreatibitatea ateratzeko, eta beti izan dute berendua, beti zer ospatu. M. I.

 

http://oroimena.bera.eus/

 

http://nafarroa.hitza.eus/2017/07/21/emakumeenak-oholtza-eta-hitza/

 

Emakumeenak oholtza eta hitza

Edurne Elizondo

Aretoa hutsik dela ematen du, baina, bat-batean, ahots batek eman du agertokian gertatzen ari denaren berri. “Etorri baitzen mendebala, glorioso movimiento nazionala, nazi totala, eta Elizaren gurutzea, Elizaren nabala, gure aurrerapena suntsitu zuen hala, atzera berriz emakumea, deuseztatua, herbala”. Oholtza gainean da aktoreetako bat, eta bi musikari haren atzean. Gitarrak eta perkusio kaxak ezarri dute Nagore Orbeltzu Lakostek errandako hitzen erritmoa, eta txaloekin ospatu dituzte ikus-entzuleentzako eserlekuetan tokia hartu duten gainerako aktoreek. Giro lasaia sumatzen da; intimoa; lagun artekoa. Atzean bada lana; taldea gaurko estreinaldira eraman duen bidea egiteko lana, hain zuzen ere: Harritik hazia izenburuko herri antzezlana aurkeztuko dute gaur, bihar eta etzi, 20:00etan, Berako kultur etxean. Emakumeenak dira han oholtza eta hitza. Orain arte isildutakoa loratu egin baita herrian.

Proiektua 2015eko udazkenean hasi zen mamitzen. Berako Euskara Batzordeak zerbait egin nahi zuen hizkuntzaren erabilera bultzatzeko, eta mahai gainean jarritako proposamenen artean zegoen antzerki lan bat prestatzea. Haren alde egin, eta batzordeak Ramon Albistur Marinen eta Esther Carrizo Carreteroren esku jarri zuen lana. Lehen urratsa izan zen antzezlanaren nondik norakoak adostea eta zehaztea: memoria historikoa lantzeko obra bat eginen zutela erabaki zuten, eta emakumeak izanen zirela protagonista; historia liburuetatik kanpo utzitako emakumeek hartuko zutela hitza, alegia.

Oinarriak finkatuta, hasierako ideiak garatzeko lana jarri zuten martxan. Batetik, antzerkia eta memoria historikoa ardatz izan zituzten hainbat tailer egin zituzten; bertzetik, Albistur Marin eta Carrizo Carretero hainbat historialarirekin bat egiten hasi ziren, baita artxiboak miatzen eta testigantzak jasotzen ere. Lan horrek guztiak gaur oholtzara igoko den taldea osatzea ekarri zuen: Bortzirietako, Irungo (Gipuzkoa) eta Iruñeko adin ezberdinetako jendeak egin du bat proiektuarekin; emakumeak gehienak.

Taldean diren gizonetako bat da Mikel Taberna Irazoki idazlea. Harena da testua, hain zuzen ere. Argi utzi du, halere, “talde lana” dagoela testu horren atzean. Esperientzia berria izan da Harritik hazia antzezlana prestatzeko egindakoa Taberna Irazokirentzat. Aktoreen eta taldeko gainerako kideen hartu-emanek osatu dituzte hark paperean jarritako hitzak. “Eta bizia hartu dute”, nabarmendu du idazleak. “Testu hila” zena “bizi” ikusteko sentsazioa “ia magikotzat” jo du Taberna Irazokik. “Nik, bakarrik, ez nuke testu hau idatzi izanen”.

Etorkizunerako asmoz

1936ko uztailaren 21ean sartu ziren erreketeak Beran. Gaurko egunez, alegia, duela 81 urte. 11 urteko neskatoa zen, urte hartan, Mikel Taberna Irazokiren ama. “Baserritik herrira jaitsi zen. Amarentzat sekulako kolpea izan zen kanpoko hainbertze jende ikustea herrian”. Amak kontatutako pasadizoek Taberna Irazokiren interesa piztu izan dute beti. Eta isildutakoekin, kanporatutakoekin, errepresioa jasan zutenekin gizarteak duen zorra kitatzeko baliatu nahi izan du antzerkiak orain emandako aukera. “Bada garaia zer gertatu zen jakiteko, aitortzeko: hemen ere fusilatu zituztelako errepublikazaleak, eta hemendik ere kanporatu zituztelako familiak”.

Harria bezain gogorra den iragan horri egin nahi dio so Beran prestatu duten antzezlanak, hain zuzen ere; harri artean etorkizun hobe baterako haziak erein ahal izateko, ordea. Horregatik, 1936ko gerra giroan hasten den obra horrek gaur egunera arteko bidaia egiten du, asmo jakin batekin: “Gogoeta piztu nahi dugu ikus-entzuleengan; jakin-mina piztu gertatu zenari buruz, ezagutzeko, zabaltzeko, ez ahazteko, eta, noski, ez errepikatzeko”, azaldu du Taberna Irazokik.

Asmoa hori zelako erabaki zuen Araitz Bizkai Villanuevak proiektuarekin bat egitea. Obran protagonista nagusien artean bertze bat da musika, eta Bizkai Villanueva da sortzailea. Musikariak zuzenean ariko dira oholtza gainean, eta aktoreak, berriz, kantuan. Musikak ezartzen du kontakizunaren erritmoa. Obraren berri izan zuenean, halere, “zalantzak” izan zituen Bizkai Villanuevak, aitortu duenez. “Ez nuen sufrimendua adierazi nahi bakarrik, baina ohartu nintzen zauriak sendatzeko asmoz egindako lana zela, eta bat egin nuen”. Kontent da hartutako erabakiarekin eta musikak hartu duen tokiarekin: “Taldeko kide guztiek dute musika barruan, eta txoko guztietatik ateratzen da obran”.

Esther Carrizo Carreterorentzat, “benetako oparia” izan da aukera izatea Beran sortu den taldearekin lan egiteko. Adierazpen lana zuzendu du Carrizo Carreterok. Gorputzaren espresioa anitz landu dute prozesu osoan, eta balio izan du, urratsez urrats, Taberna Irazokik paperean jasotakoa modu batera edo bertzera moldatzeko. Bat-batekotasunak ere izan du bere pisua, taldeko kideek nabarmendu dutenez. “Egindako lan guztiak anitz irakatsi dit; Beran gertatutakoaz ikasi dut, bai eta hori baino anitzez gehiago ere. Esperientzia zoragarria izan da”, erantsi du antzerkigileak.

Ikasi duten hori nabarmendu dute aktoreek ere. Denek. “Elkar elikatu dugu; denon artean bete dugu espazio bat, baina nork bere txokoa izan du espazio horretan ere. Hagitz aberasgarria izan da”, erran du Maddi Irazoki Bertizek. Oholtzara igotzen diren aktoreetako bat da, bai eta lan plastikoaren egilea ere. Lehen esperientzia izan du Harritik hazia antzerkiaren esparruan, eta kontent da: “Esperientzia indartsua izan da; sekulako energia sortu da gure artean”.

Emakumeen energia nabarmendu du Aitziber Almandoz Larraldek. Andreek obran duten presentziak erakarri zuen, hasieratik; emozioen bidez lan egiteko aukerak ere bai. “Emozioen eta gorputzaren hizkuntza erabili dugu, eta haren bidez egin dugu bidaia 1936ko gerratik egungo errealitatera ailegatu arte. Eta konturatu naiz gauzak ez direla hainbertze aldatu, bihotzak berdin sentitzen duela”. Orain arteko lanak, gainera, “barruko emea” deskubritzeko eta azaleratzeko aukera eman diola erantsi du.

Amonari omenaldia

Nagore Orbeltzu Lakosterentzat, berriz, amona omentzeko aukera izan da Harritik hazia. Antzerkiaren mundua ez da berria irundarrarentzat, baina Beran sortutako obrak “barruan” zuen horri forma emateko parada eman dio: “Gerrari buruzkoa zela ikusita, emakumeek zuten indarra ikusita, amona etorri zitzaidan berehala burura, hark kontatutakoak. Ez ziren asko, baina beti hunkitu naute, eta beti sentitu dut egin behar niola omenaldi bat. Barruan zerbait nuela sentitzen nuen, nire eta amonaren arteko istorioak astintzen zidala barrua, eta lan honek eman dit aukera hori ateratzeko”.

Irungoa da Ainara Maia Urroz ere; gustura da orain arte egindako bidearekin. Gerardo Ros Etxague ere bai. Iruñekoa da, eta lagun baten eskutik ailegatu zen taldera. “Lagunak utzi, eta nik hemen jarraitzen dut”. Ez da damutu. Manex Zapiain Abuini, berriz, amak eman zion prestatzen ari ziren obraren berri. “Antzerkia ikasten ari naiz, eta bat egin nuen”. Ez da familiako kide bakarra. Eneritz arreba eta hainbat lehengusu eta lehengusina ditu taldeko kide: Kemen Ruiz Zapiain eta Ekhiñe eta Axuri Zapiain Arlegi ahizpak, hain zuzen ere.

Azken hori da taldeko kiderik gazteena. Bederatzi urte baino ez ditu. Oroitzen da hasieran sentitu zuen lotsarekin, baina haren arrastorik ez da jada. Eta kontent da aktorea. Ekhiñe ahizpa ere bai. Ikasitakoen artean, bi gauza nabarmendu ditu: “Batetik, herrian gertatu zirenen berri izan dut; ez nituen ezagutzen, eta uste dut jakin behar dugula gure herrian zer gertatu zen. Bertzetik, ikasi dut antzerkia ez dela bakarrik paper batean idatzitakoa ikastea eta erratea”.

Oihane Zelaieta Lazkano eta Eugenia Arriola Altzugarai ere kontent dira esperientziarekin. Arriola Altzugaraik euskara ere ikasten ari dela nabarmendu du. Berako Euskara Batzordeko kide da Arantza Zubieta Otxoteko, hain zuzen ere, bai eta taldeko kide ere. “Batzordekoa izanda, parte hartu behar nuela uste nuen. Hasieran kosta egin zitzaidan anitz, eta uztekotan egon nintzen, baina gai izan naiz, azkenean. Lehen aldiz paperari begiratu gabe aritu nintzenean, sekulakoa izan zen sentsazioa!”.

Emakumeen indarra aipatu du Zubieta Otxotekok, bertze behin. Eta agerikoa da indar horren eragina; oholtza gainean bertze elementu bat bilakatzen da, ia. Ukitu arte, ia. Indar hori lagun izan dute Lizar Elexpuru Mitxelenak eta Eneritz Zapiain Abuinek. Horixe nabarmendu dute: hasierako lotsak bazter utzi dituztela taldeko giroa lagun.

Denen artean osatutako proiektua dela berretsi du Ramon Albistur Marin zuzendariak, eta denen lana eskertu du. Entsegua ez da amaitu. Aktoreek eta musikariek beren tokia hartu dute, berriz ere, oholtza gainean. “Adi, emakumea, orain da tenorea, jaiki!”, oihukatu dute. Ozen. Indarrez.

Erein dute hazia. “Lur azpiko hazi iraunkor zabala, sekula inoiz galduko ez den sumendi naturala”. Harriak ere lore bilakatu nahi dituzte Berako herri antzezlana prestatu duten kideek. Gaur dute lehen saioa, 20:00etan, kultur etxean. Harritik hazia.

Uncategorized atalean publikatua | Iruzkin bat utzi